11-S

Það er komið að löngu tímabærum pistli og vel við hæfi að hann sé skrifaður 11. september (sem er ekki enn liðinn þegar ég byrja að skrifa þetta, þótt hann sé það í Evrópu).

Í dag var mikið um mótmæli niðri í bæ og frí var gefið í öllum skólum og mörgum vinnustöðum seinnipart dags til að fólk kæmist öruggt heim til sín þar sem það er hættulegt að vera seint á ferð. Stórmarkaðurinn minn var meira að segja lokaður í dag. Það er mjög algengt að rafmagnið sé tekið af líka þennan dag til að stoppa mesta ofbeldið. Hér heima var búið að taka fram kerti og eldspýtur til öryggis en sem betur fer kom ekki til þess að við yrðum rafmagnslaus.

Í Chile er 11. september nefnilega jafnvel mikilvægari en í Bandaríkjunum. Þennan dag árið 1973, fyrir 35 árum, réðst hershöfðinginn Pinochet inn í Moneda-höllina með liði sínu og steypti sósíalistanum Salvador Allende forseta af stóli. Næstu sautján ár var Pinochet einræðisherra í landinu eða allt til 1989. Allende lést í átökunum þennan dag (ennþá er deilt um hvort hann framdi sjálfsmorð eða var tekinn af lífi) sem og fjölmargir stuðningsmenn hans, m.a. á leikvangi þar sem safnað var saman fjölda fólks sem síðan var tekið af lífi. Þennan dag hófust ofsóknir sem áttu eftir að draga þúsundir manna til dauða og margir sátu í fangelsi fyrir engar sakir og voru pyntaðir. Hundruð þúsunda vinstrimanna flúðu land, til annarra landa S-Ameríku eða Evrópu (t.d. eru um 40.000 manns ættaðir frá Chile í Svíþjóð).

Þegar ég kom hingað komst ég fljótt að því að fólk er ekki mikið fyrir að tala um einræðistímann, og hann kemur reyndar merkilega sjaldan upp í samræðum, miðað við að það eru rétt 19 ár liðin frá því að honum lauk. Fólk er skiljanlega langþreytt á umræðuefninu og vill líta fram á við frekar en til fortíðarinnar. Það er þreytandi fyrir Chilebúa að það eina sem útlendingar vita um landið sé þessi sorglega saga, því það hefur upp á svo margt annað að bjóða. Önnur ástæða fyrir því að fólk talar ekki um þennan tíma er að enn eru skiptar skoðanir og ógróin sár sem betra er að láta vera.

Áður en ég kom til Chile hafði ég lesið þó nokkuð um valdaránið og einræðistímann en það var allt mjög einhliða þar sem í Evrópu heyrir maður söguna aðeins frá sjónarhorni stuðningsmanna Allendes. Ég varð mjög hissa að heyra og sjá alla þá sem enn styðja Pinochet og líta mjög upp til hans. Daginn sem hann dó, árið 2006, var undarlegur dagur í Chile. Fólk skiptist í tvær fylkingar og ýmist fagnaði og skálaði í kampavíni eða syrgði og grét. Hér er myndband sem strákur sem ég kannast við tók þennan dag af fólki sem hyllir Pinochet. Takið eftir nasistakveðjunni.

Eins og allir vita þá er ekkert svart og hvítt í þessum heimi. Þetta segja flestir Chilebúar við mig þegar umræðuefnið ber á góma. Allende hafði hugmyndir sem erfitt var að ímynda sér í framkvæmd svo vel færi. Í landinu var gríðarleg misskipting auðs þegar hann tók við, nokkrar ríkar fjölskyldur áttu allar eignir og fátæku bændurnir sem á landareignum þeirra bjuggu áttu allt sitt undir þeim. Allende tók þessar eignir og úthlutaði þeim alveg upp á nýtt, eftir hugmyndum sósíalismans. Einnig ríkisvæddi hann fjölmörg fyrirtæki, sem og stærstu koparnámurnar (helsta auðlind Chile). Þetta fór eðlilega fyrir brjóstið á þeim sem áður höfðu átt allt. En eins og allt er þetta ekki svona einfalt. Hver hefur sína sögu að segja, eins og einn besti vinur minn hér, sem sagðist bera blendnar tilfinningar í garð Allendes og Pinochets og sagði mér söguna af afa sínum. Sem lítið barn var hann sendur bláfátækur út á götu þegar foreldrar hans dóu, og til að lifa af fór hann að búa til leikföng úr alls kyns spýtukubbum og drasli sem hann fann á götunni. Hann seldi leikföngin fyrir slikk, en þau urðu vinsælli og vinsælli og hann þurfti að gera út önnur börn til að selja þau og búa til. Framleiðslan vatt upp á sig og hann endaði með stóra leikfangaverksmiðju með fjölda manns í vinnu. Það var einmitt þá sem Allende kom og ríkisvæddi verksmiðjuna svo afrakstur erfiðisins fór ekki til afans og fjölskyldu hans. Því fagnaði fjölskyldan því þegar Pinochet kom og "frelsaði" þjóðina. Enginn vissi hins vegar að Pinochet hafði í huga að sitja slímusetur sem einræðisherra í landinu um ókomna tíð. Þetta er bara ein af mörgum slíkum sögum. Aðrir segja svo sögur af horfnum ættmennum sem líklega var dembt beina leið út í Kyrrahaf fyrir eitt að hafa verið sósíalistar.

Ekki má gleyma aðkomu Bandaríkjanna að því að hugmyndir Allendes tókust ekki betur en raun varð. Í Bandaríkjunum stóð stjórnvöldum stuggur af öllu sem hét sósíalismi eða kommúnismi og meint tengsl Allendes og Fidels Castro fengu hárin á Nixon og félögum til að rísa. Litið var á sósíalistastjórn Allendes sem eina mestu ógn sem steðjaði að heiminum á þessum tíma. (Koparnámurnar gróðasömu voru í eigu Bandaríkjamanna sem ætti líka að skýra hluta af andúðinni þar á bæ.) Í það minnsta eru til öruggar sannanir fyrir því að Bandaríkin hafi stuðlað meðvitað að því að veikja stjórn Allendes með viðskiptahömlum og fleiri leiðum, svo fólk leið mikinn matvæla-, vöru- og eldsneytisskort. Hægriflokkarnir sem voru á móti Allende-stjórninni fengu mikinn stuðning frá USA og verkföll sem þeir stóðu fyrir náðu að lama landið. Þannig var Pinochet gert auðveldara fyrir að ná völdum og njóta stuðnings fólksins.

Þetta var svona smá sögustund í tilefni dagsins, og auðvitað skylduskrif bloggara sem skrifar frá Chile. Það hefur verið mjög áhugavert að kynnast mismunandi fólki með mismunandi skoðanir en það hefur líka verið erfitt. Sérstaklega er erfitt að hlusta á einn félaga minn sem er mikill aðdáandi Pinochets og reynir að sannfæra mig um að hann hafi verið hetja en Allende einræðisherra. "Lestu sögu Chile!" segir hann, sem pirrar mig óstjórnlega, því það er sama hvað ég segi, hann getur alltaf sagt að ég viti ekki neitt því ég sé bara gringa sem komi til landsins með einhverjar rómantískar hugmyndir um "skíta-kommúnista", á meðan hann þekki þetta af eigin raun, því auðvitað er hann héðan en ekki ég. Hann getur þó að mínu mati lítið sagt þar sem hann viðurkenndi fyrir mér að hafa verið nýnasisti þegar hann var unglingur (enda afi hans þýskur nasisti sem flúði til Chile í seinna stríði þar sem hann hafði hylmt yfir með vini sínum sem var gyðingur). (Þessi suðurameríski nýnasismi er eitthvað sem ég fæ ómögulega skilið, þ.e. hvað þeim gengur til og hvað þeir þykjast eiginlega vera, sérstaklega þar sem flestir hér eru blanda af frumbyggjum og aðkomufólki, og því frekar langt frá því að vera aríarnir hans Hitlers. En það er önnur saga.)

Mér finnst ennþá erfitt að skilja viðhorf fólks til þessa atburðar sem er enn svo nálægur í sögunni, en ég skil það í það minnsta mun betur en áður en ég kom til landsins. Eftir að hafa heyrt mismunandi sögur fólks skil ég af hverju það vildi sjá breytingar en það er ekki hægt að kenna Allende einum um stöðuna sem upp var komin árið 1973.

Þegar allt kemur til alls eru það þessar fjölskyldusögur sem móta viðhorf hvers og eins, miklu frekar en einhver hægri-vinstri skali getur nokkurn tímann gert. Um þetta efni gæti ég skrifað margt og mikið í viðbót en nú er kominn 12. september og tími til að líta fram á við. Varð ekki vör við ein einustu mótmæli þar sem ég hélt mig fjarri öllum stöðum þar sem þau er vanalega að finna, og rafmagnið er ekki enn farið af, svo allt er líklega með kyrrum kjörum. Ég kveð því að sinni og skríð í bólið.

Mina - Brava. 1965

Ég nenni ekki að blogga, en hér er eitursvalur frumflutningur ítölsku dívunnar Minu á laginu Brava.

Ég er öll að hressast og að taka upp þráðinn í öllum kórunum mínum. Það var gott að garga smá níundu sinfóníu áðan.

Lilja er lasin. Ég er búin að vera veik núna í fjóra daga og farið að leiðast þófið. Það er tíu stiga hiti úti og litlu heitara inni og ég get helst bara hangið undir sæng (þ.e. trilljón teppum, hér eru auðvitað engar sængur) með öll íslensku ullarfötin mín vafin utanum mig. Þetta er vorflensan sem allir fá, það er mikið um frjókorn, loftmengun og kulda í Santiagoborg á þessum tíma árs og þessi blanda sendir fólk í rúmið í hrönnum. Það er þó auðvitað hugsað mjög vel um mig (vinir mínir frá Chile, þ.e.a.s. Kanarnir kvarta bara og segja "eins gott fyrir þig að þú smitir mig ekki"). Ég fæ pillur og trefla og te og súpur og teppi og faðmlög.

Ég var að lesa nokkur blogg bandarískra stelpna í Chile og vona innilega að mitt hljómi ekki eins og hjá mörgum þeirra. Auðvitað getur verið fyndið í hófi að kvarta og kveina yfir því hvað allt er öðruvísi, en blogg þar sem rövl er uppistaðan, sama hvort það er um fréttir á mbl.is eða líf í framandi landi, er ekki nema takmarkað spennandi til lengdar, nema það sé þá þeim mun betur sett fram.

Hér er þó færsla hjá Söru, stelpu sem ég þekki, enskukennara frá USA í Santiago, sem ég hef lengi ætlað að skrifa sjálf, um hvernig maður verslar í Chile. Sá prósess inniheldur hlaup á milli búðarstarfsmanna með ótal litla miða, jafnvel þótt maður sé ekki að kaupa annað en eina ostsneið.

Voðalega fer í taugarnar á mér að sjá fyrirsögnina "Búist við Gústav á næsta sólarhring" á mbl.is. Það er látið hljóma eins og fellibylurinn hafi EKKI drepið 85 manns nú þegar og valdið miklum skaða í löndum í Karíbahafinu. Alltaf þurfum við að taka allt beint upp eftir miðdepli jarðar, USA.

Ojæja.

Um helgina fór ég meðal annars í partí með Barbra Streisand og Judy Garland myndböndum, barokkóperuupptökum, tedrykkju og merkilega grófum hommabröndurum. Svo fór ég í grillveislu með eldriborgarakórnum. Næstu vikur verða líklega grillveislur annan hvern dag ef ekki á hverjum degi því að 18. september er þjóðhátíðardagurinn hérna og þá er grillað í heila viku, drukkið og dansað. Ég hef einsett mér að læra að dansa þjóðdansinn, cueca, og ætla að fá mér þar til gerðan vasaklút, því það er ekki hægt að dansa cueca án vasaklúts (eða tissjús, ef enginn er vasaklúturinn).

Á leiðinni í grillveisluna í gær lenti ég í metróvagni með klikkuðum fótboltabullum, sem er ekki lítið af hér í Santiago. Það var greinilega leikur þennan eftirmiðdag svo það var sungið og öskrað og hoppað upp og niður svo vagninn lék á reiðiskjálfi. Þá lætur maður lítið fara fyrir sér og vonar að enginn abbist upp á mann. Öllu verra er þegar þeir hertaka strætó. Þá fer stór hópur af gaurum saman upp í hvaða strætó sem er, segir bílstjóranum að keyra beint á völlinn, og hann hefur auðvitað ekkert val, svo farþegarnir sem eru fyrir í strætó verða bara að gera sér það að góðu, gera lítið úr sér og vona það besta, því það er algengt að þeir séu rændir. Bullurnar hlaða sér inn í strætó, hanga út um gluggana með fána eða sitja uppi á þaki, öskra og æpa og kasta steinum á þá sem halda með öðru liði og öskra á þá og kasta steinum á móti.

Jájá.

Eru ekki annars allir í stuði?

Fimmtíu þúsund manns og frír strætó og fánajakkaföt og forsetinn og fokking Laddi... Maður verður miklu meiri Íslendingur af því að vera mörg þúsund kílómetra í burtu, svo auðvitað horfir maður í beinni á landsliðið koma heim. Ég vakti meira að segja á laugardagskvöldið fram undir morgun til að horfa á leikinn, dansaði til þrjú og sat svo á gólfinu og horfði á leikinn í beinni á argentínskri netveitu, og með textalýsinguna á Mbl og Vísi í gangi.

Það sem var þó mest gaman við útsendinguna í dag var að sjá viðbrögðin hjá könunum sem horfðu með mér: "Vá hvað forsetinn ykkar er ljóshærður!" "Vá hvað ALLIR eru ljóshærðir!" Hvað eru eiginlega margir þarna? Öll þjóðin? Ég meina þið eruð nú ekki það mörg." "Ingimundur Ingimundarson, er það í alvöru nafnið á honum? Og geta allir borið þetta fram?"

Hér í Chile fagna menn líka silfri, það var hann Fernando Gonzalez sem vann það í tennis. Chile hefur aldrei verið mjög sigursælt á ÓL og hefur aðeins tvisvar unnið gull (fyrir tennis), örfá silfur og nokkur brons.

Ég er búin að hafa mjög lítið að gera í skólanum en þeim mun meira í tónlistinni. Ég er ennþá í báðum kórunum og er núna komin í aðra grúppu sem sérhæfir sig í barokk- og endurreisnartónlist, bæði frá Rómönsku-Ameríku og Evrópu. Þar spila ég á blokkflautu. Við vorum með tónleika fyrir viku með barokktónlist frá Perú og fleiri löndum, á undarlegustu tungum.

Hér er vídjó frá tónleikunum af laginu Hanacpachap, á frumbyggjamálinu quechua (ketsjúa).

Um daginn fór ég með kórnum frá elliheimilinu Grund (eða því sem næst) á kóramót. Það var glettilega gaman. Kórarnir misgóðir, svo að okkar gamlingjakór var með þeim betri, en þó voru nokkrir sem stóðu algjörlega upp úr.

Hér er okkar flutningur á Laudate Dominum Mozarts, aðallega sett hingað svo þið getið heyrt hvað hún Alyson syngur fallega. Hún er sextán, er það ekki frekar magnað?

Svo var skrúðganga þar sem allir kórarnir voru látnir ganga í röð og syngja svo fyrir framámenn í litla bænum þar sem við vorum. Ég, sem ljóshærða skrítna stelpan, var auðvitað látin vera fánaberi með Alyson. Svo var ég króuð af útí horni og tekið við mig sjónvarpsviðtal fyrir stöð tvö þar í landi þar sem ég var beðin um álit mitt á þessari hátíð allri saman. Eitthvað náði ég að bulla og vona svo að engum takist að finna þetta svo ég þurfi ekki að horfa.

Í hinum kórnum mínum erum við svo á fullu að syngja níundu sinfóníu Beethovens. Ég lenti í að bera fram þýska textann fyrir kórinn, eins og ég þarf alltaf að gera í báðum kórum ef sungið er lag á ensku eða þýsku eða einhverju evrópsku tungumáli. Í gær var frábær æfing með raddþjálfara sem tókst að ná ótrúlegustu hljóðum út úr mér. Ég hef aldrei sungið svona vel áður. Nú er mig virkilega farið að langa í söngtíma, og er búin að finna rétta kandidatinn. Sjáum hvað ég geri, ég hef allavega nógan tíma.

Já, eitt enn, á síðustu vikum hef ég komist að því að langflestir vinir mínir frá Chile eru samkynhneigðir. Ekki orð um það meir núna, kemur seinna. Enda kemur einhver nýr út fyrir mér á hverjum degi eða því sem næst, svo ómögulegt að segja hvað þeir verða orðnir margir í næstu færslu.

En nú er kominn háttatími fyrir "skínandi gullstjörnuna okkar frá Íslandi" (Já, sá eini sem er ekki hommi í barokkgrúppunni kallaði mig þetta. Ég vildi eiginlega frekar að hann væri hommi.)

Þá er það ferðasagan: Norður-Chile, Bólivía og Perú

Ég lagði af stað eldsnemma 15. júlí í 24 klukkustunda rútuferð, sem þýddi að ég var komin til Iquique eldsnemma 16. júlí, illa lyktandi og með auman rass. Það var fyrsta rútuferð af mörgum í þessu ferðalagi. Flugferðin þessa sömu leið tekur um tvo tíma en það er svo dýrt að fljúga hér að maður leyfir sér það ekki. Þegar ég var komin til Iquique hitti ég stelpu sem hafði verið í rútunni og ég kannaðist við úr háskólanum. Hún heitir Tiffany, frá Englandi, og er einmitt skiptinemi eins og ég, og þar sem við höfðum sirkabát sömu plön ákváðum við að finna saman hostel. Til Iquique fórum við því að þar rétt hjá er þorpið La Tirana þar sem er haldin karnavalísk trúarhátíð um miðjan júlí á hverju ári, og aðaldagurinn var einmitt 16. Við fórum þangað með Claudio, vini vinar míns, sem á heima í Iquique og ég hafði aldrei hitt áður, en hann lóðsaði okkur um, þrátt fyrir gríðarlega þynnku, sem ekki batnaði þegar við komum á hátíðina sem einmitt einkennist af bumbuslætti og flautublæstri. Það er erfitt að lýsa andrúmsloftinu á La Tirana. Þetta er lítið þorp í eyðimörkinni þar sem búa nokkur gamalmenni, en einu sinni á ári koma þangað um tvö hundruð þúsund pílagrímar og ferðamenn, ferðamennirnir með myndavélar og pílagrímarnir sumir hverjir á brókinni einni skríðandi um göturnar í 30 stiga eyðimerkurhita.
Það er mikið dansað og spilað, ungir sem gamlir hafa greinilega æft sig lengi, mikil læti, sölubásar sem selja allt frá maríustyttum og talnaböndum upp í skólatöskur og strigaskó og matsölustaðir þar sem eru grillaðir kjúklingar, nautakjöt og lamadýrakjöt, sem er einmitt það sem við fengum okkur í hádegismat. Það var alveg óhugnanlega ljúffengt. Dansarnir og búningarnir minntu á karnival eins og maður myndi sjá í Brasilíu, en allt heldur siðsamara, enda allt Maríu mey til lofs og dýrðar.

Eftir La Tirana og Iquique fikruðum við Tiffany okkur upp til Arica, sem er nyrsta borg í Chile, og bara svona hálftíma frá landamærunum við Perú. Þar skoðuðum við okkur um, og sáum til dæmis furðulega kirkju hannaða af herra Eiffel (já sem gerði turninn). Hún var öll úr járni, til að standast jarðskjálfta, sem eru tíðir í Chile enda landið allt á flekamótum. Í Arica gistum við tvær nætur á gistiheimili don Luis, og don Luis tók fagnandi á móti okkur eins og gamall vinur, rottulegur en mjög vingjarnlegur maður með örmjótt yfirvaraskegg. Litlu hundarnir hans þrír hlupu um á þakinu og geltu. Ég þurfti að komast í internet og fékk að nota tölvuna á "skrifstofunni" hans, sem var meira lítil kompa með tölvu og rúmi og fullt af drasli. Á meðan ég skoðaði póstinn minn heyrði ég einhvern tala í síma mjög skrítinni rödd, svona undarlega skrækri kvenmannsrödd, þótt ég heyrði ekki orðaskil. Þegar ég kom fram sá ég að það var don Luis sjálfur sem var í símanum og hafði verið lengi. Hann þagnaði skyndilega þegar ég kom og tók fyrir tólið og talaði venjulega við mig, en þegar ég flýtti mér inn í herbergi hélt hann áfram að tala eins og kona. Þess ber að geta að klukkan var svona eitt um nótt. Ég er ekkert endilega viss um að ég vilji vita um hvað þetta símtal snerist þótt mig gruni ýmislegt, því næsta kvöld fengum við að horfa á dvd inni í herbergi hjá okkur, hann lánaði okkur spilarann sinn og sagði að hann ætti alveg heilan helling af bíómyndum sem við gætum horft á. Tiffany fór með honum til að velja mynd, og vissulega átti hann margar bíómyndir, það var engin lygi, en við vorum ekki beint í fílingnum að horfa á brjóst og rassa, ef þið skiljið. Einhverjar myndir voru þó inn á milli sem ekki voru bannaðar innan 18, þótt þær væru allar af götunni og þess vegna í misjöfnum gæðum (sem þýðir oftast að diskarnir virka ekki neitt). Til að gera stutta sögu styttri enduðum við á því að horfa á American Pie IV döbbaða á spænsku með frönskum texta. Morguninn eftir þurftum við að taka rútu eldsnemma svo klukkan sex tókum við leigubíl sem don Luis hafði pantað fyrir okkur, og svo stóð hann úti á götu og veifaði okkur bless þar til við vorum komnar úr sjónmáli.

Við vorum á leið til Putre, sem er agnarlítið frumbyggjaþorp nokkra klukkutíma frá Arica, á leið til Bólivíu. Þar er talsvert af gistiheimilum fyrir ferðamennina sem koma til að sjá allar náttúruperlurnar í þjóðgarðinum sem er þarna í kring, og þar héldum við líka til. Frá Putre fórum við í dagsferðir þar sem við sáum eldfjöll, stöðuvötn og hella, og skemmtileg dýr eins og vizcacha-kanínu með hala og allskyns lamadýrategundir, skoðuðum eldgamlar kirkjur og böðuðum okkur í heitum hver með rauðum leir.

Þar sem við vorum þarna í um 3700-4300 metra hæð var loftið heldur þunnt og ég átti frekar erfitt með andardrátt. Það hjálpaði við háfjallaveikinni að drekka kókalaufste um morguninn en ég get eiginlega fullyrt að í heila viku hafi ég ekki dregið almennilega andann nokkru sinni, varð þreytt af því einu að klæða mig í og dauðuppgefin af því að ganga upp tröppur, lystarlaus og andvaka og óglatt. Einkennin voru þó öll væg og ég kastaði til dæmis ekki upp eins og margir sem fara í þessa hæð. En allar hreyfingar þurftu að vera á hraða snigilsins til að mig færi ekki að svima og yrði óglatt, og ég var farin að þrá aðeins meira súrefni í andrúmsloftið mitt eftir þessa viku.

Frá Putre fórum við Tiffany nefnilega til La Paz í Bólivíu, sem er bara 5 klst frá Putre (á meðan höfuðborg Chile er í svona 33 klst fjarlægð). Þegar þangað var komið skildu leiðir því að ég hélt til Oruro að hitta SOS-barnið mitt og hún ætlaði að spóka sig í La Paz. Það var nú svo ótrúlegt að þennan hálftíma sem ég var á rútustöðinni í La Paz hitti ég vinkonu mína frá Mexíkó, hana Trilce, sem var einmitt að ferðast þarna um líka með vinkonum sínum. Það var eiginlega fáránleg tilviljun því þær voru líka þarna bara í nokkra klukkutíma. Rútuferðin til Oruro var ekki sú besta sem ég hef upplifað. Ennþá í hátt í 4000 metra hæð, dauðþreytt eftir að hafa þurft að standa í hinni rútunni, með grátandi smábörn allt í kring og pirrað fólk að öskra á foreldrana að þagga niður í börnunum, kolniðamyrkur en bílstjórinn alltaf að taka fram úr, oft mjög tæpt að mér fannst, mér hálfóglatt og fólk að borða kjúkling og sjúga majónes úr bréfinu, og svo blessaðir rútusölumennirnir sem eru enn fleiri í Bólivíu en í Chile. Þeir koma inn, biðjast innilega afsökunar á því að vera að tala þetta í rútunni en blaðra svo næsta hálftímann um hvað það er sem þeir eru að selja. Síðan kaupa kannski einn eða tveir það sem þeir voru að selja og þeir fara út úr rútunni. Svo einmitt þegar ég var farin að verða frekar hrædd við hvernig bílstjórinn ók sá ég rútu á hlið úti í kanti sem hafði lent í árekstri og stóran hóp fólks fyrir utan. Það var ekki til að bæta geðið. Það var frábært að komast til Oruro og bóka sig inn á næsta hótel sem ég sá (350 ikr nóttin).

Næsta morgun hringdi ég í barnaþorpið í Oruro og var sagt að ég mætti koma til þeirra klukkan tíu. Þangað fór ég með leigubíl (30 ikr) og don Alberto, sá sem sér um heimsóknirnar, tók vel á móti mér og gekk með mér að húsinu hans Felix míns. Felix er tíu ára strákur sem er búinn að búa í barnaþorpinu alveg frá því hann var eins árs, sem er óvenjulangt því að venjulega koma börnin seinna inn. Börnin búa 6-10 saman í húsi með einni móður, sem er ekki kynmóðir þeirra, en sem hefur valið sér að starfa sem SOS-móðir, sem þýðir að hún tekur að sér börnin sem hennar eigin.

Ég get svo svarið að það var eins og í slow motion í væminni bíómynd að hitta Felix. Ég sá hann koma á móti mér, svo byrjaði hann að hlaupa, og beint í fangið á mér, hann sagði "madrina!" (guðmóðir) og við féllumst í faðma. Hann var nýklipptur og vatnsgreiddur og ofsalega sætur og hafði fengið frí í skólanum þann daginn til að hitta mig. Hann leiddi mig heim til sín þar sem mamma hans og nokkur systkini, en þau eru tíu í allt, sem þýðir að það er aldrei lognmolla. Við lékum okkur smá með gjafirnar sem ég kom með og hann sagði mér frá því hvernig foreldrar hans gáfu honum ekki að borða og börðu hann og amma hans þurfti að fara með hann á spítala þar sem SOS-fólkið fann hann. Síðan komu öll hin börnin heim úr skólanum og við borðuðum hádegismat með allri fjölskyldunni, þríréttað í tilefni dagsins, og börnin fylgdust grannt með hverri einustu hreyfingu minni, hvort ég kláraði allt af disknum, hvort ég fengi mér þessa sósu eða hina, í hvaða röð ég borðaði matinn, og fannst ég alveg stórfurðuleg. Felix var hinsvegar ekkert feiminn. Eftir matinn gátum við spjallað aðeins meira og þá var feimnin fljót að hverfa hjá hinum og þau yngstu voru komin í fangið á mér og að leika sér með myndavélina mína, sem var alveg gríðarlega spennandi. Svo fór ég með Felix niður í bæ, eða réttara sagt fór hann með mig niður í bæ og sýndi mér um. Hann er ofsalega skýr strákur og sjálfstæður, kunni á alla strætóa og rataði út um allt. Við gáfum dúfunum á aðaltorginu, renndum okkur í rennibraut og blésum sápukúlur, spjölluðum heilmikið og skemmtum okkur mjög vel. Svo fórum við aftur heim þar sem börnin sátu og voru að læra heima með aðstoð kennara sem kemur af og til. Enda er ekkert grín að vera með tíu börn á grunnskólaaldri sem öll þurfa að læra heima. Kennarinn sagði mér að Felix væri mjög gáfaður strákur (þetta sagði allt fullorðna fólkið um hann) en stundum pínulítið latur. Ég held það sé bara af því hann veit hvað skiptir máli og finnst ekki mikið koma til þess að lita myndir, vill frekar reikna.
Yngsta systirin, hún Sara, sex ára, hafði fyrst verið pínu skelkuð við mig en síðan varð hún besta vinkona mín. Hún spurði mig: "Af hverju kemur þú ekki á hverjum degi?" Ég sagði "Af því ég á heima rosalega langt í burtu." Hún: "Í La Paz?" Ég: "Nei, miklu lengra" Svo taldi hún upp allar borgir í Bólivíu sem hún þekkti, og alltaf sagði ég nei. "Hvar þá eiginlega?" Og ég reyndi að skýra út að það þyrfti að fara yfir sjóinn og vera í flugvél í marga marga klukkutíma. Ég er ekki viss um að það hafi skilist almennilega, enda erfitt að ímynda sér það ef maður hefur aldrei séð hafið og þekkir varla einu sinni neinn sem hefur nokkurn tímann farið í flugvél.

Það er víst regla að styrktarforeldri sem koma í heimsókn megi ekki gista í þorpinu, en þau buðu mér að vera yfir nóttina, og þar sem ég vissi að þetta væri kannski eina skiptið sem ég hitti þau, og það var svo gaman, þáði ég það. Ég vona bara að það skapi ekki vandamál í þorpinu í framtíðinni, ef fleiri foreldrar koma í heimsókn. Við vöknuðum svo eldsnemma daginn eftir og ég fylgdi fimm yngstu krökkunum í skólann. Þar kvaddi ég þau öll, og þegar ég hafði knúsað síðasta barnið bless kom til mín pínulítill strákur skítugur í framan og knúsaði mig líka. Þá fékk ég sting í hjartað. Ég hef líklega litið út eins og einhver María mey, hvít og ljóshærð og faðmandi börn hægri vinstri.

Ég fór heim á hótelið með tárin í augunum. Ég vissi ekkert hvernig heimsóknin yrði fyrirfram og hafði ekki gert mér grein fyrir að ég myndi kynnast ekki bara Felix heldur öllum hinum börnunum svona vel á einum sólarhring. Vonandi get ég hitt þau einhvern tímann aftur.

Ég hafði ætlað að fara til La Paz sama dag en það voru mótmæli svo vegurinn var lokaður, svo ég var bara einn dag enn í Oruro. Þar sá ég til dæmis þessi fínu lamadýrafóstur sem galdrakonur seldu á básum ásamt öðrum nauðsynjavörum til fjölkynngi.

Í

















Bólivía er allt öðruvísi en Chile. Þar er mun meiri fátækt, fólkið er flest frumbyggjar, þ.e. lítið blandað við Evrópubúana sem komu seinna, allt er miklu fátæklegra og margfalt ódýrara. Ég vissi þetta allt áður en þegar ég kom til La Paz fékk ég eiginlega kúltúrsjokk, og fannst ég loksins komin til Suður-Ameríku. Fólkið, bílarnir, mótmæli þar sem fólk skaut úr loftbyssum niðri í bæ, fátæktin, betlararnir og götubörnin, þetta var allt svo yfirþyrmandi, sérstaklega af því ég var þarna ein. Það var kannski ekki það merkilegasta þegar ég sá konur sitja á gangstéttinni með ritvélar að skrifa upp bréf fyrir fólk sem þarf á þeim að halda og er ólæst, en það hafði samt eitthvað svo mikil áhrif á mig, og ég áttaði mig á að kúltúrsjokkið var eiginlega meira að fara frá Santiago til Bólivíu en Íslandi til Santiago. Ég segi Santiago því að munurinn er mikill eftir landshlutum, já og bæjarhlutum. Partar af Santiago eru eins og La Paz, en það er mjög auðvelt að komast hjá því að sjá þessa fátækt nokkurn tímann með því að halda sig í sömu þremur eða fjórum hverfunum.


Það er sitthvað eftir af ferðinni, þ.e. öll ferðin til baka, en ég held að þetta sé orðið gott í bili. Sjáum til hvort mér endast kraftarnir í að klára þetta.

Húsið

Það er enginn hörgull á drama hér í húsinu frekar en venjulega. Þetta var trúnóhelgin mikla, þar sem ég fékk að heyra um ástamál margra vina minna. Enn á ný eru það þó aðallega strákarnir sem opna sig svona, enda eins og ég hef komið að hér áður miklum mun dramatískari en stelpurnar, þar sem þeir eru latínó og stelpurnar gringur. Vandamálin eru auðvitað þau sömu og alls staðar í heiminum, og snúast um sambönd, eða aðallega sambandsslit, hvort sem þau eru nýafstaðin og eftirséð eða yfirvofandi og óhjákvæmileg.
Rodrigo kom heim áðan, í frekar miklu uppnámi, settist við borðið hjá okkur og fékk sér af grænmetislasagnanu sem ég var allt eftirmiðdegið að elda oní allan herskarann, og tilkynnti okkur að í dag væri mikilvægur dagur í lífi hans. Hann hafði nefnilega komið út úr skápnum fyrir mömmu sinni. Ég hafði reyndar ekki hugmynd um að hann hefði ekki verið löngu búinn að segja henni það, þar sem hann er nú þrjátíu og fimm ára og kom út fyrir mörgum árum, en ég gleymdi víst smá að við erum í Chile, þar sem ekki eru nema fjörutíu ár síðan hommum var safnað saman, þeir settir upp í skip, svo var stímað út á rúmsjó og þeim sturtað útí. Auðvitað hefur margt breyst á þessum tíma en það er samt ekkert grín að "lenda í því" að vera gay. Að sjálfsögðu vissi mamma hans þetta alveg, enda var þetta orðið frekar bjánalegt, til dæmis að þeir skyldu alltaf fá að geyma dót Cesars kærastans hans inni hjá mér eða Kelly þegar mamman kom í heimsókn. Mamman tók þessu víst bara ágætlega (enda kannski búin að búast við þessu lengi), svo hann var alveg gríðarlega feginn. Hitt er aftur verra að hann veit ekki alveg hvað hann á að gera við sambandið sem hann er í, en það er önnur saga, sem og krabbamein föður hans, sem tók sig upp á ný og nú þarf að taka úr honum allar tennurnar.
Aðrar slæmar fréttir eru að nítján ára bróðir Sebastians vinar míns framdi sjálfsmorð í vikunni. Hann stökk fram af háu bjargi í borginni Arica alveg nyrst í Chile. Þetta eru hræðilegar fréttir og vinur minn er auðvitað alveg miður sín. Það var undarlegt að hugsa til þess að ég hafði klifið þessa sömu hæð bara tveimur vikum áður þegar ég var í Arica (myndir á Facebook, bjargið með stóru Kristsstyttunni). Maður veit lítið hvað skal segja þegar svona lagað gerist, enda kannski líka fátt að segja.

Ég skrapp til Valparaíso á föstudaginn til að hitta vini mína þar, það er alltaf notalegt, enda dekrað við mig á allan hátt og mikið um gott spjall og vín. Þar var auðvitað mikið rætt um Mörtu hina norsku, sem er enn sárt saknað, þótt nú séu komnir þrír mánuðir frá því hún fór. Einn vinanna er svo yfir sig ástfanginn af Kelly en hún fór líka til Valpo um helgina. Hann var svo spenntur að hitta hana en hún endaði á að gefa honum "þú ert næs gaur en ég held við ættum bara að vera vinir" ræðuna. Greyið hringdi í mig skælandi um leið og hann var búinn að kveðja hana svo ég þurfti að leika sálfræðing á meðan ég skar lauk í lasagnað.
Húlíó hinn mexíkóameríski gerir allt fyrir ástina eins og Páll Óskar og fer í fyrramálið til Perú til að hitta hana Petru sína, sem er þar á ferðalagi. Hann þarf reyndar að vaða eld og brennistein til að komast þangað því hann gerði ekki ráð fyrir að það er ekki það sama að ferðast í Bandaríkjum Norður-Ameríku og þriðjaheimsríkjunum í Suður-Ameríku, og sex klukkustunda rútuferð á blaði breytist í tuttugu tíma ferð í gamalli rútu með fiðurfé eða geitum, og brottfarartímar flugvéla eru meira svona viðmið en raunverulegur farartími. Honum tókst líka að lenda í slagsmálum, hann var einn á risastórum næturklúbbi sem er þekktur fyrir vandræði, tók tal við einhverja stelpu sem sat þar ein, en þá birtist auðvitað kærastinn og sparkar í höfuðið á honum þar sem hann situr, og lemur hann svo. Húlíó er frekar stór og þéttur (þótt hann hafi lést um svona 15 kíló frá því hann kom hingað, bara af því að hætta að borða bandarískan mat) og sneri hann fljótt niður, og þegar átti að bera hann út ásamt hinum voru vitni sem staðfestu að hann hefði ekki byrjað slagsmálin, svo hann slapp með skrekkinn, og flýtti sér heim.

Næsta helgi ætti að verða áhugaverð. Á fimmtudaginn er planið að fara á hommadiskó til að fagna fimmtugsafmæli Madonnu, sem er ekkert lítið mál, að minnsta kosti hér á bæ. Á föstudaginn út af einhverjum dýrlingnum og ég á von á heimsókn frá fyrrverandi kærasta vinkonu minnar og gítarnum hans, þar sem ég fæ að heyra um - nema hvað - þeirra sambandsslit, og svo eldsnemma á laugardaginn fer ég í kórferðalag, á kóramót í Andesfjöllunum. Það er eldriborgarakórinn í þetta sinn, og ég er komin með útfjólubláan kórbúning sem passar skuggalega vel á mig. Það var Ívan gamli sem útvegaði mér hann og hann virðist hafa stúderað óþægilega mikið hvernig ég er í laginu, því hann rétti mér kjólinn og sagði: "ég veit að þessi á eftir að smellpassa." Og svo sagði hann soldið annað dónalegra sem ég vil ekki hafa eftir hér.

Í dag var undarlegur dagur í Chile, Dagur barnsins. Hann gengur út á að foreldrar og guðforeldrar og afar og ömmur kaupa gjafir handa börnunum og fari með þau á McDonalds. Þetta básúna allar dótabúðir í margar vikur á undan svo það fari örugglega ekki framhjá nokkru barni að það eigi að biðja um dót fyrir þennan dag. Raunar eru allir svona dagar miklu mikilvægari hér en á Íslandi. Valentínusardagurinn, mæðradagurinn, feðradagurinn, vinadagurinn, allt eru þetta dagar sem hver einasti Chilebúi heldur upp á. Svona var þetta líka á Spáni, ætli þetta hafi eitthvað með kaþólskuna að gera?

Þetta er nú orðið gott. Ferðasagan bíður, en rúmið líka, og táknfræðitíminn á morgun.
Ég bið ykkur vel að lifa, og að hlusta á nýju Megasarplötuna, hún er dásemd. Tónlist.is hefur nýst mér vel.

(uppfært 12. ág. kl 00.39, bætti inn Húlíósögu og tók eitt umframorð)

Á Íslandi er það veikleikamerki að láta veðrið stjórna sér. Nema þegar það er gott, þá fellir fólk niður störf og "eltir góða veðrið" í fríinu. En að láta leiðinlegt veður hamla því hvort maður fer á djammið eða ekki, nei, það gerir maður ekki.
Ég og vinkona mín bandarísk ætluðum að finna okkur eitthvað skemmtilegt að gera eitt síðdegið í vikunni þar sem hún slapp snemma úr vinnu. Það var búið að rigna svolítið um daginn, bara nokkrir aumingjalegir dropar á strjáli, en viðvarandi þó. Mér datt ekki í hug að þetta myndi setja strik í reikninginn og kom með hverja snilldarhugmyndina á eftir annarri, skipulagði ferð í kirkjugarðinn sögufræga, á safn um pyntingarnar á einræðistímanum og meira að segja veðreiðar. En þessir dropar drógu allan mátt úr vinkonu minni. Hún hló bara að öllum mínum tillögum og hafnaði þeim með orðunum: "En það er rigning!"
Ég hafði eiginlega ekki áttað mig á því hvað við látum veðrið lítið angra okkur, og við sem höfum svona mikið af því. Hér kvartar fólk og kveinar fari hitinn undir 15 gráður og í rigningu lamast allt og fólk situr bara heima. Það var felld niður kóræfing um daginn því að það var svo kalt.
Ég man eftir djömmum í Reykjvíkurborg þar sem maður eður slabb upp á miðja nælonsokkaklædda kálfa í spariskónum til að komast á milli staða, bíður í röð í nístingskulda og reynir að skýla sér frá stórhríðinni með því að halla sér agnarögn of mikið upp að ókunnuga hávaxna manninum við hliðina á sér. Ég þarf samt að fara til Suður-Chile, þar ku veðráttan vera mun líkari því sem ég á að venjast, enda á svipaðri breiddargráðu, bara í hina áttina.

Ferðasagan er enn ósögð, ég veit það, hún er bara svo ofsalega löng, kemur vonandi bráðum, eða þá bara strípur úr henni (highlights ho ho). Það sem ég verð hins vegar að segja frá er tíminn sem ég fór í áðan. Nú er nefnilega vetrarfríið búið og skólinn byrjaði í dag. Ég fór í tíma í öðrum kampus en ég hef verið í, mun eldri og miklu fallegri, en það tekur langan tíma að komast þangað.

Tíminn var "Táknfræði í kvikmyndum". Kennarinn er 82 ára, hávaxinn og glæsilegur með sítt skegg og hár, alveg eldklár og líklega nokkurs konar goðsögn, eftir því hvernig hann talaði og hvernig nemendurnir komu fram við hann, og af því að það er ýmislegt um hann á netinu, til dæmis þetta myndband af honum að spila á flautu. Ég sat heilluð í þrjá klukkutíma og fannst ég vera komin í tíma hjá Robert Langdon, enda byrjaði hann á að ræða táknfræði í Disneymyndinni Mjallhvíti, þaðan í Pentagon-bygginguna og hvernig formið á henni tengist frímúrurum og fornum kabbalah-kenningum um fimmhyrning sem táknar stríðsguðinn Mars, sem aftur tengist fimmhyrningnum í merki Súpermanns. Svo talaði hann heillengi um hversu mikið má lesa út úr fyrstu tveimur orðunum í Faðirvorinu, að maður tali ekki um ef maður heldur áfram. Þar á eftir voru það hans kenningar um 11. september 1973 (þegar Pinochet tók völd og Salvador Allende var drepinn) og samsæriskenning um páfaheimsókn til Chile, önnur um myndirnar úr Abu Ghraib þar sem bandarískir hermenn sjást pynta Íraka, sem hann heldur fram að hafi verið birtar viljandi af bandaríska hernum til að æsa upp allan hinn íslamska heim. Hann var líka með júngískan lestur á Rear Window eftir Hitchcock og sýndi okkur brot úr þremur myndum, Borgarljósum Chaplins, Royal Wedding með Fred Astaire og jólaþáttinn með Mr. Bean. Í öllum þessum brotum sýndi hann okkur falin skilaboð, eins og í þessu atriði, sem virðist vita meinlaust, bara sætur dans í upphafsatriði Royal Wedding. Þessi dans táknar hins vegar baráttu Bandaríkjanna fyrir sjálfstæði frá Bretum, Astaire táknar gamla konungsveldið og stúlkan er nýlendan freistandi, sem nýtir tækifærið og rænir hann krúnunni, svo hann neyðist til að láta hana fá aðra til að heimta sína til baka. Myndin er frá 1951 en á að gerast 1947 þegar það var konunglegt brúðkaup í London, ofsa djúsí. Miðað við þetta getið þið ímyndað ykkur hvað hann fann hjá Chaplin og Mr. Bean.

Ég veit ekki hvort ég held áfram í þessum tíma, því ég get ekki fengið hann metinn við HÍ þar sem hann er ekki á MA-stigi, en ég skemmti mér að minnsta kosti stórvel í þessum tíma, sama hvað verður. Þetta er kannski heldur mikið af samsæriskenningum fyrir mig, ef fram heldur sem horfir, því þótt það sé gaman að þeim verður það líklega fullmikið að hlusta á í þrjá tíma á viku. Sjálfur sagði kennarinn að þessi kúrs myndi breyta lífi okkar, og að við myndum ekki sjá bíómyndir, já eða nokkurt listform, í sama ljósi aftur. Hann ætlaði að svipta okkur sakleysinu.

Í morgun fór ég líka til læknis, lýtalæknis reyndar, út af örinu á enninu, vildi bara athuga hvað er hægt að gera. Það er svosem ekki í frásögur færandi nema af því að inni hjá lækninum var ég í mesta lagi fimm mínútur en allt stússið við að fá að borga fyrir tímann tók mig einn og hálfan tíma. Eins gott að ég mætti 40 mínútum fyrr til læknisins til að redda þessu öllu, samt var ég ekki búin fyrr en korteri eftir að ég átti pantaðan tíma, og átti þá eftir að redda fleiru eftir tímann. Ég var send á milli bygginga, og innan bygginga á milli sala, innan sala á milli borða, og svo fram og til baka endalaust á milli allra þessara aðila. Og þetta er fínasta og þróaðasta heilsugæsla landsins, eða um það bil. En þrátt fyrir lúxusinn er flækjustigið hið sama og á þeim vanþróaðri, gott ef ekki enn meira.

Vonandi skemmtu allir sér fallega um verslunarmannahelgina, ég lét mér nú eiginlega bara leiðast og hlustaði á Julio tala um svissnesku ástina sína sem er núna farin í ferðalag og hann mun bara sjá nokkra daga í viðbót þegar hún kemur hér við á ferðum sínum. Hann er furðuleg blanda af mexíkóa annars vegar og hreinræktuðum Texasbúa hins vegar, sem talar hátt um réttindi sín sem Bandaríkjamanns og gerir mig stundum alveg brjálaða með blaðrinu í sér.

Þá er það rúmið, en fyrst eitt vídjó, þetta er úr Magnificat eftir John Rutter, sem ég er að fara að syngja á tónleikum á fimmtudaginn ef einhver vill kíkja. Ókeypis inn.

Fecit Potentiam

Ferðalög

Ég kom heim frá Buenos Aires í gærkvöldi. Þetta var frábær ferð og hefði ekki getað verið betri nema ef hún hefði verið lengri. Þetta var alltof stuttur tími en vel nýttur. Þar sem ég ferðaðist með þremur strákum var skylduheimsókn á La Boca-leikvanginn (þar sem Maradonna spilaði) og River-leikvanginn, eitthvað sem mörgum þykir eflaust merkilegra en mér. Mun áhugaverðara var að hitta rithöfundinn Sorrentino sem sýndi mér kirkjugarðinn í Buenos Aires sem er ekkert minna en magnaður, og heimspekilegar samræður til fimm um nótt á farfuglaheimilinu, við sirkusstrák með hanakamb og hárlistakonu. Það var bara eitt sem varpaði skugga á ferðina en það var samt á sama tíma svo viðbjóðslega fyndið að það er ekki hægt annað en segja frá því:

Hann Nico, sem var svo ástfanginn af Mörtu hinni norsku, er fyndinn fýr. Hann er svo opinn og jákvæður og skemmtilegur og kann ekki að skammast sín. Hann var í fyrsta sinn í útlöndum og þurfti auðvitað að tala við hvern einasta látbragðsleikara, götusölumann, götutangódansara, mótmælanda og sæta stelpu sem hann sá og tókst alltaf að verða besti vinur þeirra allra á nokkrum mínútum. Hver einasti sem rétti honum pappírssnifsi, hvort sem það var til að auglýsa herbalife eða hóruhús, var tekinn á spjall um hvað sem var. (þetta var verra en Atli Viðar niðrí bæ um helgar)

Þar sem þessir strákar eru... ja, strákar, og latínós, var líka mikið talað um stelpur... brjóst og rassa og brasilískar stelpur og argentínskar og ljóshærðar og dökkhærðar og lauslátar og ungar og gamlar og allt. Ég var meira að segja farin að halla undir flatt og glápa þegar ég sá bústinn barm eða lögulega leggi undir lok ferðar.
Nico var mjög forvitinn um "café poto" (eins og hann kallaði það, bókstaflega "rassakaffihús") í Argentínu því í Chile er alveg fullt af þeim. Þau heita "café con piernas" ("kaffihús á fótum" eða "kaffi með fætur" eða eitthvað í þá áttina) og þar ganga um stelpur í strengjabrókum einum fata og servera kaffi oní herramenn. Mjög spes fyrirbæri sem ég lýsi betur seinna. Nú, Nico vildi kanna rassakaffistöðuna í Buenos Aires svo þegar einhver stúlkan bauð honum inn af götunni upp langan teppalagðan stiga að myrkum salarkynnum lét hann ekki segja sér það tvisvar. Við hin trúðum ekki eigin augum þegar við sáum hann hverfa þangað inn og strákarnir urðu öskuvondir út í hann fyrir að vera svona heimskur. Þegar hann loksins kom út aftur var auðvitað búið að hafa af honum allan peninginn sem hann var með á sér. Hann lýsti því þannig að það hefði allt fyllst af stelpum í kringum hann að rétta honum einhver djúsglös sem hann ekki drakk úr, og svo var hann rukkaður um morðfjár, "og svo voru þær allar ljótar í þokkabót"! * Hann leit í kringum sig og sá tvo gaura sem voru víst eitthvað um fimm metrar á hæð, reiðubúnir að rista hann á hol ef hann ekki borgaði, svo hann þorði ekki annað en láta af hendi allt reiðuféð sitt. Ég held hann hafi skammast sín í svona klukkutíma eftir þetta, og hann sagðist hafa lært sína lexíu og ætla að hætta að weonear (láta eins og fífl) svona mikið, hann væri búinn að rugla nóg í þessari ferð og ætti þetta skilið. Gott ef það sljákkaði ekki aðeins í honum eftir þetta, þótt hann hætti auðvitað ekki alveg... enda væri það heldur ekkert gaman.

Það var skrítið að ferðast með strákum sem eru aldir upp í að stelpur megi ekki lyfta þungum hlutum eða opna dyr sjálfar. Ef ég missti eitthvað á gólfið voru minnst þrjár hendur mættar til að taka það upp og ég fékk lítið að borga fyrir drykki eða annað. Ég þurfti raunar voðalega lítið að gera, enda er ég loksins búin að átta mig á því að það er alveg jafnmikil kurteisi af minni hálfu að þiggja aðstoðina eins og af þeim að bjóða hana. Það er beinlínis dónalegt að heimta að borga ef þeir bjóða manni, því þá er maður á einhvern hátt að lýsa því yfir að þeir hafi ekki efni á því og að þeir séu þannig minni karlmenni, og maður verður bara að sætta sig við þetta. Ég þoli samt ekki þegar þeir reyna að klæða mann í jakkann... þá finnst mér komið of mikið af því góða.

---

En þetta var bara upphitun fyrir ferðina sem ég fer í í fyrramálið. Klukkan 7.30 (eftir fimm tíma) legg ég af stað í rútu til Iquique, í Norður-Chile. Ferðin tekur 24 klukkutíma, svo ég verð komin á miðvikudagsmorgun á sama tíma til Iquique. Þaðan ætla ég til La Tirana, pínulítils þorps þar sem er akkúrat þessa viku alveg ótrúleg trúarhátíð með tónlist og dansi og pílagrímum með grímur og púkablístrur. Hér má sjá nokkrar myndir.

Eftir það er ferðinni heitið lengra norður, til Arica, sem er við landamæri Perú, og svo til Bólivíu, til borgarinnar Oruro, þar sem ég ætla að heimsækja hann Felix, 9 ára, SOS-barnið mitt. Ég hlakka alveg rosalega mikið til að hitta hann. Eftir það kem ég mér einhvernveginn til baka. Læt vonandi vita af mér einhverntímann á leiðinni þegar ég kemst í net. Óskið mér góðs gengis og lítils rasssæris...


*Hér kom Húlíó inn í herbergi til mín frekar skömmustulegur og spurði hvort hann mætti sýna mér soldið - nefnilega myndir af Petru, svissnesku stelpunni, sem hann tók í rómantísku helgarferðinni þeirra - því hann er svo yfir sig ástfanginn og varð að deila því með einhverjum. Hann er svo fyndinn, algjör Kani en samt svona æðislega væminn latínó.

Buenos y Malos Aires

Nú sit ég og bíð eftir að kominn sé tími til að fara út á flugvöll og skella sér til Buenos Aires. Ég er reyndar með einhverja bölvaða beinverki og illt í maganum, við skulum vona að það sé nú bara eitthvert létt grín.

Rodrigo, sem alltaf passar svo vel upp á okkur, er mjög ánægður með fylgdarsveina mína, hann veit að þeir eiga eftir að passa mig eins og sjáaldur augna sinna. Hann sagði þegar ég kvaddi hann: "Come mucho chocolate y mucha carne" (borðaðu mikið af súkkulaði og kjöti), og svo hvíslaði hann "y comete un argentino también" sem þeir skilja sem vilja.

Eitt er það sem ég er alveg að verða brjáluð á: langflestir Bandaríkjamennirnir hérna. Þeim þykja þeir svo merkilegir að vera í útlöndum, hafa kannski farið til Evrópu, kannski ekki, lært mannfræði eða félagsfræði eða eitthvað, en finnst þeir að minnsta kosti geta dæmt Chile og öll önnur lönd út frá norminu, sem er auðvitað the US of A. Sama hvað þeir eru með margar gráður í mannfræði og "veraldarvanir" þarf alltaf að bera allt saman við Bandaríkin og þannig ákveða hvort það sé "normal" eða ekki. Ég sem hélt að mannfræði snerist að einhverju leyti um að það væri fleiri en ein menning sem væri "normal" og þótt fólk notaði sinnep eða mæjónes eða eitthvað allt annað á frönskurnar en tómatsósu væri það ekki endilega "so weird" heldur bara "öðruvísi en ég er vanur/vön". Þetta er orðið frekar þreytandi.

Ég bý semsagt núna bara með enskumælandi, þ.e. könunum tveimur og þeirri svissnesku, og svo Ro og Cesari sem er hérna upp á hvern dag. Það verður gott að komast út úr enskunni í smástund, ég er komin með ögn leið á henni.

Mig dreymdi í nótt að í lítilli matvörubúð á horninu sæi ég allt í einu hálfslítradollu af skyr.is með vanillubragði. Búðareigandinn sagði með fýlusvip að birgirinn hefði látið hann fá þetta til að prófa en hann byggist ekki við að selja þetta nokkrum manni. Ég lofaði honum að ég skyldi kaupa það allt saman. Svo var draumurinn búinn.

En þá er það land silfurs, nautakjöts, fallegustu karlmanna í heimi og Evítu:

Af eldri mönnum og ástföngnum

Þá er haustönnin alveg að verða búin. Ég kláraði tvo kúrsa í dag og á mánudaginn er próf og ritgerðaskil í þeim síðasta. Það er heilmikill léttir. Svo fer ég bráðum til Argentínu (9. júlí) í nokkurra daga ferð. Þar hitti ég rithöfundinn "vin minn", þann argentínska sem ég hef þýtt smásögur eftir. Hann bauðst til að sýna mér Buenos Aires, og ég auðvitað þáði það.

En þetta er ekki eini heldri og eldri maðurinn sem býður mér út (og þetta er góð saga). Í kórnum mínum með öllu gamla fólkinu er hann Ívan, sem er eitthvað á áttræðisaldri, og er alveg voðalega hrifinn af mér. Hann kyssir mig í bak og fyrir á hverri æfingu og segist dreyma mig um nætur. Konan hans var kórstjóri í kórnum en hún lést fyrir ári síðan, en hann er formaður kórsins og aðalmaðurinn í öllu kórastarfi í Chile, eða virðist vera það. Um helgina eftir kóræfingu fórum við nokkur saman út að borða (á stað þar sem Pablo Neruda borðaði alltaf, og þar sem skammtarnir eru svo stórir að ef maður skiptir þeim í tvennt er það samt of mikið) og svo heim til hans. Hann á heima á miðri AÐALdjammgötu bæjarins, Pio Nono í Bellavista-hverfinu, á annarri hæð, svo að það að fara út á svalir, sama hvaða kvöld vikunnar, er eins og að vera á svölunum á Sólon klukkan þrjú á föstudagskvöldi. Þarna býr semsagt Ívan, í risastórri íbúð sem minnir helst á safn, fullt af minjagripum alls staðar að, því þau hjón ferðuðust mikið, hann óperusöngvari og hún kórstjóri. Það var mjög skemmtilegt kvöld, þau tóku fram gítar og sungu sömbur þar til klukkan var að ganga fjögur (þetta var mest allt fólk komið af léttasta skeiði) og Ívan gaf mér litla keramikflautu og fallegan trefil (sem konan hans hafði líklega átt). Hann var á góðri leið með að gefa mér peysu af henni líka en ég náði að stoppa það af í tæka tíð.

Hann spurði hvort ég hefði gaman að óperum, jú, ég hafði það, svo hann sagðist eiga tvo miða á Grímudansleik Verdis (Un ballo in maschera) og að hann vildi bjóða mér. Ég vildi auðvitað fara í óperuna, svo núna á þriðjudaginn hittumst við niðrí bæ, fengum okkur heitt súkkulaði og tertusneið og fórum svo í óperuna í borgarleikhúsinu. Það var bara ofsalega gaman, frábærir söngvarar og flott umgjörð, og eftir á fór hann með mig baksviðs, því hann vann þarna sem óperusöngvari og þekkti alla. Þar sýndi hann mér sviðið og kynnti mig fyrir öllum aðalsöngvurunum og stjórnendunum, þar á meðal gríska sópraninum Sofíu Mitropoulos, sem sagði mér að hún hefði komið til Íslands í september og sungið með "Jóhannsson".

Þetta var auðvitað ekki venjulegasta deit í heimi, hann verandi fimmtíu árum eldri en ég, en minnti þó skuggalega mikið á slíkt. (Texasbúinn hafði sagt þegar ég var að hafa mig til: "Just don´t give him a heart attack.") Þegar ég loksins kom heim, eftir að hafa hafnað svona tuttugu sinnum að fara með honum út að borða, beið mín Rodrigo þungur á brún. Honum leist ekkert á þetta og sagðist myndu lemja hann ef hann færi eitthvað að kássast upp á mig. Hann passar mig vel, það má hann eiga, Rodrigo. En ég lofaði honum að gamlinginn héldi sér alveg innan siðsemismarka, kannski ekki alveg sannleikanum samkvæmt, en nógu þó. Ég veit alveg að þeim gamla finnst bara voðalega gaman að fá að spássera um götur bæjarins með ljóshærða unga stúlku upp á arminn. Það sem ég hlýt þó að spyrja mig er: Af hverju get ég ekki fundið einhvern á mínum aldri??

Hér í húsinu var verið að yngja upp, eins og í öllum góðum sápum, og inn eru komnir tveir nýir leikendur, Húlíó frá Texas og Petra frá Sviss. Húlíó er af mexíkóskum ættum og vinnur hér fram í desember hjá heitasta arkitekti í Chile, Mattíasi Klotz, og Petra er hér í mánuð í málaskóla. Hún er svona feimin stelpa með sterkan þýskan hreim og frekar uppburðarlítil eitthvað. Húlíó hins vegar er mjög sjarmerandi, í laginu eins og bangsi og reitir af sér brandarana, til dæmis um öll mótorhjólaslysin sem hann hefur lent í, sem fylla hátt í tug. Já, honum tekst meira að segja að gera umferðarslys brjálæðislega fyndin, svo við lágum allar í krampa grenjandi af hlátri.

En eins og það vantaði einhverja meiri rómantík og drama í húsið, þá kom Húlíó til mín í gær og játaði fyrir mér hvað hann væri hrifinn af Petru. Þau eru búin að fara út núna saman síðastliðin nokkur kvöld og "really hit it off" að hans sögn. Hann segist bara elska hreiminn hennar, augun, brosið... já allt það. Ég varð pínu hissa, en auðvitað bara mjög glöð fyrir hans hönd. Ekki veit ég hvað þeirri svissnesku finnst, en vona að þau geti bara dúllað sér í smá rómans þennan mánuð sem hún er hérna.

Eitthvað höfðu heyrst raddir hér í húsinu um að ég hefði ekki lagt nógu mikið til málanna í sápuna okkar, en ég held að með afadeitinu mínu hafi ég náð að fylla upp í minn kvóta, að minnsta kosti út þennan mánuðinn. Svo er aldrei að vita upp á hverju maður tekur næst, nú fer ég í mánaðarfrí frá skólanum og svona, vonum bara að það verði ekki annað slys.

Lost in translation

Þar sem ég tala allan daginn á spænsku og ensku (ensku af því að ég bý núna með þremur Könum og svissneskri stelpu sem talar enga spænsku) og enga íslensku nema þessar nokkrar mínútur á viku á Skæp (sem minnir mig á það: skype: svanhvit.lilja), vill það gerast að ég segi einhverja bölvaða vitleysu, eins og um daginn þegar upp úr mér vall líklega besta bakke snagvendt síðan "kokk og póp" og "bíta í lók". Ég var að biðja um popp og sagði óvart:
"Can I have some cop porn?"
Litla siðprúða og trúaða kanastelpan roðnaði öll og blánaði en við hin hlógum eins og vitleysingar þegar ég fattaði hvað ég hafði sagt.
Enskuna hef ég í gegnum árin aðallega notað til að gera mig skiljanlega en ekki sem fagurfræðilegt tæki, og án þess að hugsa neitt voðalega mikið um ensku sem tungumál per se, heldur einbeitt mér að öðrum málum. Það hefur ekki mikið breyst, en það er frústrerandi að vera svo nálægt því að tala eins og innfæddur en samt svo ofboðslega langt frá því. Enn sem komið er er þægilegra að tala ensku en spænsku en planið er að bæta spænskuna svo að hún verði betri en enskan.

(Hins vegar hef ég líka komist að því að ég hef skuggalega mikinn matarorðaforða í ensku og þarf oft að þýða matarorð úr spænsku yfir á ensku fyrir Bandaríkjamennina. Ég meina eiga þeir ekki að vita að blaðlaukur heitir "leek" á þeirra eigin tungumáli?)

Ég sýndi eðalnámsmannataktík í vikunni þegar ég sendi kennaranum mínum póst og spurði hvort hann "vildi ennþá að ég skilaði ritgerðinni sem ég skrifaði aldrei þegar ég lenti í slysinu", vitandi að þar sem hann er næs og þar sem ég orðaði spurninguna svona myndi hann sleppa mér við ritgerðina. Enda fékk ég svar áðan þar sem hann sagði að það væri nóg að ég hefði lesið bókina (sem ég og gerði). "Way to work it, Iceland" eins og Texasbúinn sem er nýfluttur inn sagði. Hann er skemmtilegur. Ég segi frá honum bráðum.

Lost in time

Ég veit að það heitir 'jet lag' þegar maður verður dasaður eftir að hafa flogið í gegnum mörg tímabelti, en hvað heitir það þegar árið fer allt í rugl, með árstíðum og öllu, þegar maður fer úr einu heimskauti yfir í annað

Nú heyri ég af vinum og fjölskyldu á Íslandi í sundi, sumarbústöðum og sólbaði, búin að fylgjast með vorkomunni í gegnum skype og vefmiðla og facebook-statuslínur, en á meðan hef ég öslað haustlauf og þurft að fá mér regnhlíf út af haustskúrunum. Síðasta daginn minn á Íslandi fór ég í göngutúr í snjónum sem tók mér upp að hnjám (enda stutt til hnésins) en daginn eftir var ég að spóka mig í Flórída, þar á eftir lenti ég í síðsumarhitunum í Chile, í mars.

Þótt ég sé búin að vera hérna í bráðum fjóra mánuði ætla ég ekki að venjast því að tala um september sem vor og desember sem sumar, eða júlí sem hávetur. Haustpáskar voru líka spes. Hlakka til sumarjólanna.

Þetta er orðið það slæmt að ég er alveg hætt að tala um árstíðir, nefni bara mánuðinn, því annars segi ég alltaf einhverja bölvaða vitleysu. Þetta hefur eitthvað með melatónín og heilaköngulinn að gera, það hlýtur að vera til nafn yfir þetta... eins og allt. Ég virðist að minnsta kosti ekki ætla að ná þessu, og svo tekur það mig örugglega álíka langan tíma að jafna mig þegar ég kem heim. En þetta er nú lúxusvandamál, ekki satt?

Drama

Jújú, lífið heldur áfram í Chile eins og annars staðar. Ekki misskilja póstinn hér fyrir neðan. Ég hef ekkert á móti grátandi karlmönnum. Þ.e.a.s. svo lengi sem það er í hófi, og það sama á auðvitað við um konur. Og enginn þessara karlmanna hefur grátið yfir mér (að mér vitandi). Þetta eru bara ósköp venjulegir og góðir strákar í ástarsorg. Norska vinkona mín héðan úr íbúðinni fór heim til Norge á mánudaginn og Nico vinur okkar frá Valparaíso, sem varð yfir sig ástfanginn af henni (og skyldi engan undra, hún er gullfalleg og yndisleg) var svo miður sín að eftir að við höfðum kvatt hana á flugvellinum sá ég að ég gæti ekki annað en farið með honum aftur til Valpó til að halda í höndina á honum og hughreysta hann. Ég þurfti líka ekki að fara í neinn tíma svo þetta var alveg tilvalið.

Það var frábært að komast út úr menguninni í Santiagó í sólarhring og gott að vita að ég á alltaf heimboð þangað þegar ég vil, borgin er við sjóinn og bara í klukkustundarfjarlægð frá Santiago. En þetta var tilfinningaþrungin ferð, þar sem þeir hittust vinirnir þrír sem eiga heima þarna og lýstu kærustuvandræðum sínum (allt “gringas”, þ.e. evrópskar/bandarískar stelpur) og ég fékk í fyrsta skipti að heyra alvöru samræður stráka um stelpuvandamál. Það var vægast sagt áhugavert.

Mamma Nicos var voðalega góð við mig, eldaði fisk handa mér og sagði mér undan og ofan af ævi sinni með leikrænum tilburðum og nokkrum tárum, í tveggja klukkustunda einræðu. Mikið drama þar. Daginn eftir skrópaði Nico í vinnunni (það er ekkert svo mikið mál hérna og talsvert stundað) og við fórum í langan göngutúr um höfnina og ég fékk að vita margt sem ég vissi og vissi ekki um Chile og allt sem fjölskyldan hans og þessi þjóð hefur þurft að ganga í gegnum. Það var þá sem ég táraðist eða kannski var það bara hafgolan í augunum. Það var að minnsta kosti erfitt að hlusta á allar hörmungarnar í landinu og vita hvað maður hefur það óendanlega gott á Íslandi. Það að ég skuli geta ferðast og stundað nám í hvaða landi sem er eru svo ótrúleg lífsgæði að ég fer hjá mér. Ég er í langsnobbaðasta háskólanum í landinu og bý í metrópólítanhverfinu þar sem flestir hafa það gott, get leyft mér sirkabát hvað sem ég vil, á meðan vinur minn hefur ekki efni á að klára háskólagráðuna sína því hann vill frekar að systir sín fari í háskólanám, svo hann er í námuvinnu til að geta borgað námið hennar.

Þrátt fyrir dramatíkina var þetta mjög notaleg ferð og ótrúlega gott að hlaða batteríin við sjóinn. Enda er loftmengunin hér í borginni alltaf meiri og meiri og maður tekur helst eftir því þegar maður fer að hósta og súrnar um augu. Já, og svo gleymir maður grínlaust að Andes-fjöllin eru hér allt í kring, því þau sjást hreinlega ekki baun í öllum þreyknum (þreykur=smog).

Ein af þeim síðum sem ég skoða hvað mest er þessi hér, þar sem sjá má loftmengunina á hverjum degi og athuga hvort það sé öruggt að fara út að hlaupa eða hvort maður geti búist við að svíða í augun allan daginn. Það sem er áhugavert er þó að það “smog level” sem er flokkað sem mikil mengun í Evrópu er u.þ.b. 50, en það er ekki fyrr en það er komið fyrir ofan 200 sem það er fyrst talið sem slæmt af yfirvöldum hér. Þá mega börn ekki fara í leikfimi og gamalt fólk á að halda sig innan dyra.

En meira af sápunni. Gringan vinkona mín í næsta herbergi, hún Kellí, er mér stöðug uppspretta afþreyingar því hún lifir vægast sagt spennandi ástarlífi. Núna eru þeir sjö strákarnir á eftir henni, þar af þrír sem eru bestu vinir og nöfnin á þeim byrja öll á M. Hún býr hér í næsta herbergi og ég fæ stöðugt öppdeit af nýjustu afrekunum. Hún er farin að segjast gera þetta bara til að skemmta mér, því ég hef svo gaman af þessu.

Aumingja Rodrígó sem ég leigi hjá hefur ekki átt sjö dagana sæla. Hann sér um aðra íbúð hér í miðbænum með vinkonu sinni og um daginn þegar vantaði leigjanda benti hann á strák sem vantaði stað til að búa á því hann var að hætta með kærustunni, og R. þekkir kærustuna. Strákurinn var á götunni og bar sig aumlega, og R. treysti honum, svo hann flutti þarna inn. Einn daginn nokkrum vikum seinna hverfur bæði hann og fartölva hollenskrar stelpu sem býr þarna. Svo nú er vinkona R. sem á íbúðina brjáluð út í R. fyrir að hafa sent þennan gaur inn á heimilið, og heimtar að hann láti þá hollensku fá fartölvuna sína. R er ekki alveg beint sáttur við það og nú eru þau í lögguleik að leita að gaurnum útum allan bæ, þræða alla staði þar sem hann getur verið og staðan núna er held ég þannig að þau eru komin með símanúmer og ætla að reyna að finna heimilisfang foreldra hans út frá því. Það er talsvert af innbrotum hérna og við læsum alltaf dyrunum hér með tveimur lásum, bæði þegar við förum inn og út, og höfum alltaf á hreinu hverjum við hleypum inn í húsið með dyrasímanum. Enda gerðist það í hinni íbúðinni að stelpa opnaði fyrir einhverjum sem hrinti henni til hliðar og ruddist inn og stal fullt af peningum úr íbúðinni. Svo að við pössum okkur.

Góðar fréttir af fjölskyldunni okkar hérna í íbúðinni eru að pabbi Rodrígós, sá sem var með krabbamein, fór í aðgerð sem heppnaðist og nú er hann kominn heim til sín. Það voru vægast sagt gleðifréttir.

Ég var að koma úr tíma í bókmenntakúrsinum mínum. Það er alltaf mjög gaman og ég er búin að lesa slatta af bókum. Fyrir tímann í dag lásum við bók sem heitir “Í gegnum skráargatið” og er merkilegt nokk eftir einn nemandann í bekknum. Hann er stórskemmtilegur fýr. Hann er 55 ára gyðingur, heitir Jorge (sama nafn og Georg) með mikið skegg, góðlegustu augu sem ég hef séð og sexarma stjörnu um hálsinn. Hann skrifaði þessa bók um þrjár kynslóðir kvenna, gyðinga sem flytja frá Rússlandi til Argentínu og svo Chile, og tekst bara ótrúlega vel upp með að skrifa um konur. Það var ekki fyrr en ég opnaði bókina í fyrradag til að byrja á henni og sá myndina af höfundinum sem ég áttaði mig á að þetta væri hann, og það var mjög gaman að hlusta á hann tala um bókina sína, eitthvað sem íslenskir rithöfundar eiga til að forðast.

Æ, mig langar að skrifa meira en það verður allt eitthvað svo niðurdrepandi þegar ég fer að hugsa um það, t.d. það að hér eru nær allir háskólar í verkfalli (nema auðvitað uppaskólinn minn) og margir grunnskólar (þ.e. nemendurnir), mikil læti, grjótkast, táragas og brynvarðir bílar sem sprauta vatni, meira að segja hérna beint fyrir utan gluggann hjá mér í dag. Ég varð pínu skelkuð, en örugg uppi á fjórðu hæð. Nemendurnir eru að krefjast betri menntunar, fleiri styrkja og lægri skólagjalda, því staðan í skólamálum í Chile er vægast sagt slæm, á pari við heilbrigðismálin. Þetta gera þeir á hverju einasta ári, þ.e. fara í verkfall og hertaka skólabyggingarnar með því að hlaða upp borðum og stólum (hljómar saklausara en það lítur út, ímyndið ykkur alla stóla í heilum háskóla hlaðið upp með fæturna út meðfram öllu grindverkinu og hliðum inn á háskólasvæðið. Það er ekkert lítið ógnandi.) Þessi verkföll geta staðið frá einum mánuði og jafnvel upp í þrjá mánuði á hverju ári. En jæja, þetta var einmitt það sem ég ætlaði ekki að skrifa um núna, enda hægt að skrifa margt og mikið um þessi mál.

Ástarkveðjur, og munið hvað við höfum það gott að vera frá Íslandi, þótt við þurfum að skafa á veturna.

Llorones

Þessa þrjá mánuði í Chile hef ég séð fleiri karlmenn gráta en alla mína ævi á Íslandi.

Don Lilia

Ég er núna formlega komin með vegabréfsáritun, eftir einungis þrjá mánuði í landinu! Upphaflega átti ég ekki að fá vísa fyrr en í júlí, en eitthvað gekk það "hraðar" en við var búist, svo eftir að hafa beðið í biðsalnum hjá útlendingaeftirlitinu í einn og hálfan tíma í dag fékk ég þennan fína límmiða í vegabréfið mitt þar sem stendur skýrum stöfum:

Don Svanhvít Lilja Ingólfsdóttir

Eins og margir vita líklega þýðir "don" reyndar "herra", en ef upp koma efasemdir um kyn mitt ætti að vera tiltölulega auðvelt að greiða úr því. Mér var þess vegna alveg nákvæmlega sama, þessi límmiði gerði mig óendanlega glaða og bætti alveg upp fyrir alla biðina, sem og prófið sem ég hafði tekið um morguninn og skort á nætursvefni. Nú er ég hins vegar við það að lognast út af, þótt klukkan sé rétt tíu um kvöld. Það er líka svo dimmt hérna á kvöldin, klukkan sex er strax orðið mjög rökkvað.

Ég held að ég sé búin að lesa hverja einustu skjálftafrétt sem birst hefur í íslenskum vefmiðlum og séð hvert einasta myndband. Vinur minn spurði mig af hverju ég væri eiginlega að pína mig - en þetta er engin píning, bara eitthvað sem maður verður að gera.

En á meðan ég var í öngum mínum yfir sveitungum mínum í landnámi Ingólfs voru Chile-búar harmi slegnir vegna annarrar fréttar, sem ekki rataði í íslenskar fréttir svo vítt ég veit. Á fimmtudaginn hrapaði nefnilega þyrla í Panama svo að ellefu farþegar vélarinnar fórust (og nokkrir vegfarendur á jörðu niðri), þar á meðal José Alejandro Bernales, ríkislögreglustjóri Chile og kona hans, og fimm aðrir mikilvægir chileskir lögreglustjórar og eiginkonur. Þau voru á leið á ráðstefnu í Panamaborg og ferðuðust í eldgamalli og hálfónýtri panamskri þyrlu.

Bernales var öllum mikill harmdauði því að hann hafði síðan hann tók við starfinu sem yfirmaður lögreglunnar í Chile komið miklu í verk. Lögreglan í Chile er líklega sú allra minnst spillta í Suður-Ameríku (þó að rannsóknarlögreglan sé spillt, en það er annar handleggur) og Bernales vann að því að færa hana nær fólkinu, svo hlutverk hennar er ekki bara löggæsla heldur einnig samfélagshjálp að miklu leyti. Lögreglan er mjög sýnileg og vinaleg, stoppar úti á götu og talar við fólkið, og það er enginn hræddur við að spyrja hana til vegar eða fá hana til að hjálpa sér með hvað sem er. Það er líka talsvert af konum í flotanum (og eins og vinkona mín sagði eru þær allar stórglæsilegar). Fólk metur lögreglustarfið líka mikils og flestir bera virðingu fyrir lögregluþjónunum.

Bernales var líka maður fólksins. Hann var ekki momio (einn af íhaldssömu ríku hægrimönnunum sem taka venjulega hver við af öðrum og koma flestir úr háskólanum mínum) heldur úr lægri stétt, og vann sig sjálfur upp á toppinn, sem fólk kann að meta.

Forsetinn, Michelle Bachelet, ávarpaði þjóðina stuttu eftir slysið, með tárin í augunum, og lýsti yfir þriggja daga þjóðarsorg. Auðvitað er alltaf talað um að "mikill maður hafi fallið frá" þegar háttsettur foringi deyr, en í þetta skipti finnur maður að svo var í alvöru. Meira að segja í partíinu sem ég fór í á föstudaginn (nei, við virtum reyndar ekki þjóðarsorgina), var skálað fyrir Bernales í viskíi og hans minnst.

Hjá mér nálgast nú tími ritgerðaskrifa og lokaprófa á haustönn, og í júlí ætla ég svo að skella mér yfir til Argentínu, til Buenos Aires, í nokkra daga. Þangað fer ég með þremur vitleysingum, vinum mínum frá Viña. Þeir hafa aldrei farið út úr landinu og einn þeirra aldrei í flugvél og hann heldur varla vatni yfir spenningi. Þetta verður án efa stórmerkileg ferð, sama hvernig fer. Vonandi þó ekki jafndramatísk og sú síðasta.

Nú lofa ég að í næstu færslu skuli ég ekki nefna neinar hörmungar, þetta fer að hætta að vera fyndið.

Don Lilia

Meira úr sömu átt

Enn berast eldfjallafréttir. Fyrst var fólkið flutt í burtu frá eldfjallasvæðinu, svo dýrin, nú er það fiskurinn. Í gær voru 600.000 laxar fluttir burt með bátum og í allt hafa verið flutt sex þúsund tonn af laxi. Það er slatti af laxi. Framleiðsla á laxi (já, ég segi framleiðsla) er einn helsti atvinnuvegurinn í Chile en laxaiðnaðurinn hefur mjög verið gagnrýndur fyrir að spilla öðru lífríki í vötnum og ám í Chile og meðal annars sprauta sýklalyfjum og litarefnum í laxinn. Ég hef prófað þennan lax og get ekki sagt að hann hafi verið sá besti sem ég hef smakkað. En maður lætur sig hafa það, einhvern fisk verður maður að fá og annar fiskur hérna er einhvernveginn þannig að ég kann ekkert að verka hann.

Það er búið að vera frekar kalt í höfuðborginni síðustu daga og mikil rigning. Eitthvað var verið að spá snjókomu í dag en það virðist ekki ætla að ganga eftir. Það snjóaði í Santiago í fyrravetur, í fyrsta sinn í fjölda ára, og fólk vissi ekki hvert það ætlaði. Hér þolir fólk kulda alveg einstaklega illa og kveinkar sér ef hitinn fer niður fyrir 15 gráður. Í kuldanum snýst því allt um að finna besta staðinn til að hlýja sér, þar sem húsin eru sjaldnast upphituð. Íbúðin okkar er ekki jafnköld og margra annarra, og fólki finnst ægilega gott að koma hingað til að hlýja sér. Síðustu daga hefur þó verið soldið kalt á kvöldin svo í gær keyptum við kút í gasofninn sem við söfnumst svo í kringum á kvöldin til að ylja okkur.

Rafmagnið er búið að flökta talsvert í rigningunum og ef það snjóar er víst næstum bókað að það fer. Við þurfum að spara bæði vatn og rafmagn því það hefur verið svo mikill vatnsskortur (það er ýmist of eða van) og alls staðar er verið að spara. Í stórmarkaðnum um daginn tók ég eftir að það var óvenju dimmt, og slökkt á kælunum, en sá svo tilkynningu frá búðinni um að hún væri að spara rafmagn, eins og flestar aðrar stórar búðir gera, í samráði við stjórnvöld. Maður lætur sig nú alveg hafa það að kaupa volgan bjór í hálfrökkri ef það hjálpar. Forsetahöllin, la Moneda, var flóðlýst dag og nótt þegar ég kom í sumar en nú er slökkt á öllum ljósunum. Í háskólanum mínum er líka auglýst eftir nýjum leiðum til að spara rafmagn á kampus og fólki er almennt mjög umhugað um þetta. Enda hitta auglýsingaherferðirnar í sjónvarpinu beint í mark: Myndskeið af manni sem rakar sig og lætur vatnið renna á meðan, svo myndskeið af mörgæs að drepast sem afleiðing af vatnssóuninni. Ef það er mjög mikill skortur verður tekið upp á því að taka rafmagnið af í nokkra klukkutíma á dag, og enginn vill þurfa að vera án rafmagns. Þess vegna fæ ég samviskubit í hvert sinn sem ég kveiki ljós, og hugsa um fátæka fólkið og mörgæsirnar og lamadýrin sem ég er að kvelja.

Hér í húsinu ríkir ekki mikil gleði þessa daga, því miður. Í fyrsta lagi þarf Marta hin norska að fara aftur til Noregs, mánuði fyrr en áætlað var, því að amma hennar er dauðvona. Hin amma hennar dó úr krabbameini fyrir tveimur mánuðum og skiljanlega vill hún ekki þurfa að ganga í gegnum þá sorg aftur ein í öðru landi. Kara, litla stelpan frá Bandaríkjunum (sem ég hef held ég aldrei sagt frá á þessum síðum), missti afa sinn í gær úr krabbameini í lifrinni. Það var greint fyrir rúmri viku og í gær gaf lifrin sig. Hann var bara 68 ára.
Svo fengu Rodrigo og systir hans þær hræðilegu fréttir í gær að pabbi þeirra væri með krabbamein í hálsi. Þau höfðu haft áhyggjur af þessu í nokkrar vikur en í gær var það greint og einmitt núna er hann í aðgerð. Ég vona svo innilega að það fari vel, þetta er bara einum of mikið af krabbameini. Einn besti vinur okkar Mörtu missti líka pabba sinn fyrir nokkrum mánuðum úr krabbamein.
Aumingja Kara er mjög sorgmædd, hún er svo lítil og ein að ég finn ofsalega mikið til með henni. Hún lítur líka eitthvað svo mikið upp til mín og vill helst vera í kringum mig sem mest, litla greyið.
Hér hefur semsagt mikið verið grátið á axlir síðustu daga, en vonandi verður það ekki meira en þegar er orðið.

Það er þó auðvitað ekki ætlunin að þetta blogg sé einungis fyrir hörmungar. Af mér er það helst að frétta að ég labbaði mér í fyrradag út í hljóðfærabúð (eða það er að segja búðaklasann þar sem eru líklega um það bil 30 hljóðfærabúðir, ég þekki nokkra sem myndu geta eytt deginum þar) og keypti mér flautu, altflautu úr plasti, sem er bara alveg ágæt. Ég vissi það svosem að mamma hefur alltaf rétt fyrir sér, (eins og með því að senda mig út með græðandi krem sem var eins og skapað til að bera á sárin á höndunum á mér) því hún sagði mér að taka með mér flautu, en ég hlustaði auðvitað ekkert á það, hélt að ég þyrfti ekkert á því að halda. Þegar ég heyrði svo fyrsta tóninn þegar ég prófaði flautuna í búðinni áttaði ég mig á því hvað ég saknaði þess að spila. Svo nú er ég búin að finna slatta af gömlu góðu flautusónötunum mínum á netinu og hef verið að spila þær beint af tölvuskjánum.

Hérna í lokin eru svo tvö vídjó af mér og öðrum kórnum mínum, þeim sem kenndur er við Mozart, að syngja á tónleikum í einu furðulegasta húsi sem ég hef komið í, eldgömlu frímúrarahúsi í miðborginni, þar sem við sungum á einhverri frímúrarahátíð. Ég er semsagt þessi ljóshærða:

Panis angelicus

Ave verum corpus

Hætturnar í hornunum

Ég vona að síðasta færsla hafi ekki verið of grafísk og reynt of mikið á taugar lesenda, það var nú alls ekki ætlunin. Það er líklega best að endurtaka að ég er orðin alveg hress og hefur sjaldan liðið betur, svo það er engin ástæða til að hafa áhyggjur af mér.

Nema kannski að straumurinn beri mig í burtu - það rigndi svo mikið í nótt að flestir skólar voru lokaðir í dag vegna flóða. Hinir skólarnir virðast flestir vera í verkfalli, þ.e. stærstu háskólarnir (nema minn). Þetta er víst árlegur viðburður, að stúdentar taki sig saman og fari í a.m.k. mánaðarverkfall í kringum maí, stundum lengur, alveg upp í heila önn, til að krefjast betri kjara.

Svo er það auðvitað eldgosið í Chaitén, en það er langt í burtu, í suðurhlutanum. Þetta er gríðarmikið öskugos sem hófst um mánaðamótin síðustu þegar eldfjallið Chaitén, sem áður var einfaldlega hin meinasaklausa Chaitén-hæð, tók upp á því að gjósa. Mörg þúsund manns þurftu að flýja heimili sín, þar á meðal hver einasti íbúi bæjarins Chaitén, því allt er á kafi í ösku. Það gekk vel að flytja allt fólkið í burtu, en eftir urðu um 20.000 dýr af öllum tegundum, sem finna ekkert ætilegt í eitraðri öskunni. Þessi dýr eru búin að vera í fréttunum síðan og sjálfboðaliðar eru að vinna í því að bjarga þeim dýrum sem hægt er, aðallega hundum, og gefa þeim sem eftir eru æti. Fólk finnur mjög til með þessum dýrum, sem og fólkinu sem þarf að búa í hálfgerðum flóttamannabúðum, með í mesta lagi eina ferðatösku af eigum sínum, á meðan heimili þeirra grafast í ösku. Talað er um að það þurfi að byggja bæinn frá grunni, svo miklar eru skemmdirnar.

Það eru um 2000 eldfjöll í Chile, misvirk, svo að líkurnar á því að lenda í gosi eru bara ekkert svo slæmar. Chaitén-"hæð" er svipuð og Cristobal-hæð hérna í miðbænum, sem gæti allt eins tekið upp á því að fara að pústa. En þetta er svosem ekki stórt áhyggjuefni hjá Íslendingnum. Það eru frekar kóngulærnar sem hrella mig. Í fyrsta sinn kemur kóngulóafóbía mín að góðum notum. Hér eru nefnilega tvær tegundir af kóngulóm sem finnast í húsum, önnur er góð og hin er baneitruð. Þessi góða er með langar lappir og röndótt, og heitir tígriskónguló. Ef maður finnur hana í herberginu sínu á maður að láta hana vera, því hún er meinasaklaus, en étur vondu kóngulóna. Vonda kóngulóin heitir hornkónguló. Hún er lítil og hleypur hratt og ef hún bítur mann er það bara beina leið upp á spítala að fá sprautu. Ef hún bítur mann í hálsinn eða andlitið er það meira mál. Ég vil eiginlega ekkert hugsa um hvað gerist þá. Sérstaklega ef hún skríður upp í rúm til manns um miðja nótt og og og og...

Hér er hægt að sjá myndir af kvikindunum og lesa um þau.

Þetta er víst nóg um hætturnar í landinu langa og mjóa. (Ekki veit ég af hverju ég skrifa alltaf þennan hrylling hér á síðuna, þegar allt er bara í himnalagi.)

Hlustið góðir vinir, ég skal sögu ykkur segja

Hér hefur ekki verið mikið skrifað síðustu vikur, og ástæðan er einfaldlega sú að ég hef ekki getað það – líkamlega. Ég semsagt lenti í svolitlu slysi í eyðimörkinni, en er alveg orðin góð núna. Einhverjir hafa fengið nasaþefinn af því sem gerðist en hér kemur sagan eins og hún leggur sig. Hún verður eflaust í löngu máli, aðallega til að ég eigi hana einhvers staðar hripaða niður til að geta rifjað hana upp.

Ég, Marte hin norska og Pepita hin finnska fórum í ferðalag norður í Atacama-eyðimörkina fyrir tveimur vikum, miðvikudaginn 30. apríl, í litla þorpið San Pedro de Atacama, í tveggja og hálfrar klukkustundar fjarlægð (með flugvél) frá Santiago. Planið var að skoða öll þau fjölmörgu náttúruundur sem þar er að sjá og fara svo í þriggja daga jeppaferð til Bólivíu og skoða meðal margs annars stærstu salteyðimörk í heimi. Fljúga svo heim á mánudeginum. Það var eins og að vera kominn til annars lands að lenda í borginni Calama, 100 km frá San Pedro. Ekkert nema sandur, fjöll, kaktusar og lamadýr svo langt sem augað eygði. Í San Pedro, sem er sannkölluð vin í eyðimörkinni, og þess vegna mjög vinsæll ferðamannastaður, rákumst við á þýska stelpu sem ferðaðist ein svo við buðum henni að slást í för með okkur, fundum okkur sætt hostel og fyrsta daginn röltum við um bæinn. Þar búa um tvö þúsund manns og langflestir starfa við ferðaþjónustu. Um kvöldið sá ég magnaðasta stjörnuhimin sem ég hef nokkurntímann orðið vitni að. Það er ekki að ástæðulausu sem verið er að reisa stærstu stjörnuskoðunarstöð heims þarna í eyðimörkinni.

Annan daginn ákváðum við að vera ævintýragjarnar og leigðum okkur fjallahjól og sandbretti (tilboð með Gatorade, 6 klst. á 900 kall, en engir hjálmar, því við gleymdum að biðja um þá, og þeir eru frekar sjaldséðir hér). Sandbretti eru eins og snjóbretti, nema maður rennir sér á sandi og fer miklu hraðar. Brettin voru sett á bakið á okkur og við fengum kort sem vísaði okkur á Dauðadal (Valle de la Muerte), þar sem við áttum að leika okkur á brettunum.

Það var ekkert auðvelt að hjóla í 2.500 metra hæð, verð ég að viðurkenna, og mér var hálfóglatt eftir fyrstu brekkuna; það var eins og ég gæti ekki andað öllu því súrefni sem ég þurfti. Svo þegar við fórum niður brekkuna var hraðinn allt í einu svo mikill að ég áttaði mig ekki á því, ætlaði að hægja smá á mér en bremsaði meira öðrum megin (handbremsur) svo framhjólið læstist og ég flaug beint á hausinn og lenti með andlitið á malbikinu. Það eina sem ég sá þegar ég reyndi að standa upp var blóðið sem fossaði úr enninu á mér og hárlufsa sem varð eftir á veginum. Ég sagði ekkert annað en “Það er allt í lagi með mig” en aumingja vinkonur mínar áttu bágt með að trúa því, enda var það líka kannski ekki alveg rétt, þótt ég áttaði mig ekki á því sjálf. Mér fannst bara ofboðslega leiðinlegt að stelpurnar skyldu ekki geta farið á sandbretti. Þær fengu hrikalegt sjokk, en náðu þó að stöðva fjölskyldu í bíl sem átti leið um. Svo heppilega vildi til að þessi fjölskylda var greinilega meira en vön alls kyns slysum og þegar ég settist upp í bílinn, alblóðug á höndum og andliti, og bað litlu stelpurnar í aftursætinu afsökunar og sagðist ekki vilja hræða þær, sögðust þær alveg þekkja þetta því þær væru alltaf að meiða sig í allskyns fjallaferðum.

Fjölskyldan góða ók með mig á heilsugæslustöðina í San Pedro, sem er pínulítil og fátækleg (á meðan ég var þar var okkur sagt að það ætti að taka rafmagnið af henni (eins og öllu þorpinu, sparnaðaraðgerðir vegna þurrka) í einhverjar klukkustundir). Munum að þetta var fyrsta maí, sem er frídagur þar eins og annars staðar, svo fyrst tók við nokkur bið eftir lækninum (fyrsta bið af mörgum þann daginn), sem var undurfögur kona sem sagði mér að þetta væri allt í lagi og ég gæti örugglega alveg farið til Bólivíu daginn eftir (sem var planið), en ég þyrfti fyrst að fara til Calama til að láta taka af mér röntgenmynd, og þar yrði ég saumuð almennilega saman, því ég var með ljótan skurð á enninu og annan á nefinu. Mér var því rippað saman til bráðabirgða til að það hætti að blæða svona mikið, fékk saltvatn í æð og var send í sjúkrabíl, saman með gömlum indjána í öndunarvél, og Pepitu, sem fékk að koma með mér, í eins og hálfs tíma bílferð til koparnámuborgarinnar Calama. Fyrst þurfti þó auðvitað að gera upp (sem var reyndar það fyrsta sem var gengið frá, með höndina alla tætta, blóðuga og máttlausa þurfti ég að krota nafnið mitt á kvittun fyrir læknisþjónustunni og sjúkrabílnum (samtals um 22.000 krónur) og punga þessu út í reiðufé. Þar sem ég var auðvitað í engu ástandi til þess, og þar að auki ekki með nógan pening á mér (í San Pedro er bara einn hraðbanki og hann vildi ekki kortið mitt) þurftu stelpurnar að borga reikninginn með sínum aurum. Við báðum um að ég yrði send á einkaspítala (klíníku) því við höfðum allar heyrt hryllingssögur af ríkisspítulunum í Chile, og ég var með alþjóðlega slysatryggingu, svo það átti ekki að vera vandamál.

Eftir lengsta einn og hálfa tíma í lífi mínu komum við loks til Calama, áreiðanlega einnar ljótustu og hættulegustu borgar Chile, og á klíníkuna þar sem var vel tekið á móti mér, alveg þangað til ég sagðist vera með alþjóðlega tryggingu. Þá seig brúnin á lækninum og mér var tjáð að spítalinn ynni ekkert með alþjóðlegar tryggingar, og þetta yrði mjög dýr meðferð, bara röntgenmyndin kostaði 50.000 krónur. Ég lá þarna með gat á hausnum og hugsunin því ekki nógu skýr (þessu átti ég eftir að sjá mjög eftir seinna), og þekkti heldur ekki nógu vel til hvernig danska slysatryggingin mín virkaði (og gat ekkert hringt), svo þegar ég fékk svona hörð viðbrögð varð ég frekar óörugg, og vildi ekki steypa mér í ófyrirséðar himinháar skuldir, svo ég og Pepita leyfðum þeim að senda mig í sjúkrabíl á ríkisspítalann (eftir langa bið, auðvitað) en klíníkan rukkaði okkur merkilegt nokk ekkert fyrir þetta.

Læknirinn á klíníkunni hafði séð til þess að ég þyrfti ekki að bíða á biðstofunni á bráðamóttökunni á spítalanum, sem hefði tekið nokkra klukkutíma í viðbót, og mér var ekið beint inn, og Pepita fylgdi í humátt á eftir. Þar tók við... bið auðvitað, þar til við beinlínis tosuðum eina lækninn á vakt inn á stofuna þar sem við biðum og báðum hann að segja okkur hvað myndi gerast. Hann kom eins og himnasending, horfði á mig djúpum brúnum augum, sagðist vera skurðlæknir og lofaði mér að sauma mig alla aftur saman svo að allt yrði fullkomið (ekki veit ég hvað ég heyrði oft þann daginn “ég veit nú hvað þið konurnar eruð hégómagjarnar, þið þolið ekki nein lýti á andlitinu”. Ég meina það, hver vill það?). Ég þyrfti bara að vera svolítið þolinmóð, fyrst þyrfti hann bara að sinna þremur sjúklingum, svo kæmi hann. Ég væri í forgangi hjá honum. Nú færi ég í sneiðmyndatöku því hann vildi helst hlífa mér við röntgenmyndatöku “því þú ert ung kona sem vilt kannski eignast börn og það er mjög mikil geislun í tækinu”. Við Pepita urðum aldeilis kátar og gátum alveg skilið að við þyrftum að bíða eftir svona mikilvægum manni, þetta yrði nú allt í lagi.

Svo við biðum. Á meðan við biðum fengum við tækifæri til að kynnast aðeins spítalanum. Við höfðum tekið eftir því um leið að það var mikill munur á honum og klíníkunni þar sem við fórum fyrst, mun eldra hús og verr farið, en svo fórum við að taka eftir blóðslettunum á veggjunum og loftinu, götuhundunum og útigangsmönnunum sem lágu á víð og dreif frammi á biðstofunni og öllum lögreglumönnunum með byssurnar sínar og kylfurnar inni á spítalaganginum þar sem við biðum, sem héldu fast í upphandleggi á handjárnuðum og blóðugum unglingum. Það var ekki nein sápa né klósettpappír á baðherbergjunum og eina viðleitnin við að halda þeim hreinum var handskrifað blað sem á stóð: “Haldið baðherberginu hreinu”. Illa farið og grátandi fólk og gubbandi smábörn biðu klukkustundum saman eins og við eftir að vera sinnt og hjúkrunarkonurnar (nú var komið kvöld og þær voru þrjár á vakt) höfðu auðvitað ekki við að hjálpa öllum sem þurftu aðstoð, svo við sjúklingarnir þurftum að hjálpa hver öðrum, með æðaleggi, klósettferðir og fleira. Það var erfitt að horfa á gömlu konuna í rúminu á móti sem var föst í snúru við eitthvert rafmagnstæki og gat ekki farið á klósettið, og var búin að kalla á hjúkrunarkonuna í hálftíma, en hún hafði bara rekið inn hausinn og skipað henni að fara bara sjálf. Þá þurfti gamla konan að kippa sjálfri sér úr sambandi og staulast á salernið. Ég heyrði líka hjúkrunarkonu segja í símann: “Það er ekki mér að kenna ef þú getur ekki borgað fyrir aðgerðina.”

Þegar þarna var komið sögu var saltvatnið mitt í æð (sem heitir suero á spænsku, ég lærði fullt af nýjum orðum þennan dag) sem ég hafði fengið um morguninn löngu búið og við búnar að garga margoft á hjúkrunarkonurnar, sem ekkert gerðu því þær höfðu ekki fengið neinar upplýsingar um mig. Ég fann ekki fyrir hungri en aumingja Pepita hafði heldur ekkert borðað allan daginn, og við vorum í mjög hættulegri borg þar sem engin stelpa gat farið út eins síns liðs eftir myrkur, svo að maður sem hafði beðið með okkur í einhverja klukkutíma, ávaxtasafasali og sonur gamallar veikrar konu, fylgdi henni útí sjoppu þar sem hún fann einhverjar smá kartöfluflögur, og enn áttum við Gatorade-ið frá því um morguninn, svo það var næringin sem hún fékk þann daginn. Hún þurfti að fara nokkrum sinnum út af spítalanum, aðallega til að ná í meiri pening í hraðbanka, því ekkert gerðist nema við værum búnar að borga fyrir það (og alltaf í reiðufé), og alltaf var einhver góðhjartaður sjúklingur eða aðstandandi sem fór með henni því enginn gat hugsað sér að hún færi ein út (þetta var rétt eftir kvöldmat).

Í ljósi þess hvernig dagurinn hafði verið var ég farin að hafa svolitlar áhyggjur af þessari tryggingu minni og hvernig hún virkaði, svo Pepita fór enn einu sinni út, í svona “call center” og hringdi í neyðarnúmerið hjá tryggingafélaginu í Danmörku og spurði hvernig við ættum að bera okkur að. Þar var okkur auðvitað sagt að það skipti engu máli hvaða spítala við færum á, einkarekinn eða ríkis, allt væri borgað ef ég bara sendi kvittanirnar eftir á. Sem þýddi auðvitað að ég hefði getað verið á góða spítalanum, látið stjana við mig og verið komin aftur til San Pedro um kvöldmatarleytið. Stuttu eftir þessar fréttir tókst mér að grenja út (bókstaflega) samtal við lækninn, því nú var kvöldvaktarlæknirinn tekinn við. Sú sagði mér að hún gæti ekkert verið að sauma mig aftur saman, það væri þegar búið að sauma mig. Hún þyrfti aftur á móti að sjá af mér röntgenmynd. Hennar álit var semsagt í hundrað prósenta andstöðu við álit hins læknisins (við sáum hann þegar hann var á leið út, hnipptum í hann og sögðum honum þetta, en hann yppti bara öxlum og sagðist ekkert geta gert, þetta væru bara mismunandi álit kollega). Á sama tíma og ég fékk þessar miður skemmtilegu fréttir byrjaði uppþot í vandræðaunglingunum frammi á gangi, mikil öskur og læti, bæði í þeim og lögreglumönnunum, svo ég varð skíthrædd.

Það var þá sem ég brotnaði niður og hágrét, og var alveg sama hver sæi mig eða heyrði í mér. Ég var föst í einhverjum gettóspítala í eyðimörkinni, mér var illt alls staðar, með ljótan skurð á enninu sem hafði verið rippað saman og enginn ætlaði að gera nokkurn skapaðan hlut í og ég sá fyrir mér að ég yrði afskræmd fyrir lífstíð, síðasta rútan til San Pedro var farin og ég örugglega búin að eyðileggja Bólivíuferðina fyrir Pepitu, sem átti að leggja af stað klukkan átta næsta morgun. Og það versta var að ég hefði getað komið í veg fyrir þetta rugl ef ég hefði bara kunnað aðeins betur á bölvaða trygginguna.

Ég var send í röntgen, sú bið tók auðvitað svona tvo klukkutíma, svo klukkutími þar til læknirinn leit á myndirnar og sagði mér sem betur fer að allt væri í lagi, svo leið einn klukkutími í viðbót þar sem ég beið eftir að vera þrifin í framan og fá sárabindi í andlitið (nóta bene meira en tólf tímum eftir að ég datt). Sjálf sleit ég legginn úr olnboganum á mér, enda lausnin búin fyrir mörgum klukkutímum og enginn hafði sýnt neinn áhuga á að gera nokkuð í því. Klukkan var orðin eitt um nótt þegar við gátum loksins farið, og með hjálp mjög vingjarnlegs manns, sem var búinn að hringja í alla vini sína og spyrja þá hvort þeir gætu keyrt okkur til San Pedro, fengum við leigubíl, það kostaði um 5000 kall að komast til San Pedro en okkur var svo nákvæmlega sama, bara að við kæmumst, því nokkrum klukkutímum seinna var Pepita að fara til Bólivíu.

Daginn eftir, þegar ég hafði kvatt stelpurnar, reyndi ég að skipuleggja hvað ég ætlaði að gera, og komst fljótt að því að eina vitið væri að fara aftur til Santiago, og það sem fyrst. Ég fann flug sem fór klukkan sjö um kvöldið, missti af öllum mögulegum rútum til Calama, þar sem ég þurfti að fara á spítalann til að borga síðasta reikninginn sem við höfðum náðarsamlegast fengið að skulda, því hraðbankarnir bara leyfðu okkur ekki að taka út meiri pening, og endaði á að taka aftur leigubíl. Það reyndist þó eini bjarti punkturinn í þeim degi, því bílstjórinn var svo skemmtilegur, og ég þurfti nauðsynlega að tala við einhvern, um bara eitthvað, því það var ekkert æðislega gaman að vera þarna ein í eyðimörkinni. Á leiðinni sá ég blóðpollinn sem ég hafði skilið eftir mig daginn áður.

Þegar ég loksins komst á flugvöllinn var ég orðin banhungruð, enda ekkert búin að borða í tvo daga. Ég var ekki með nægan pening til að kaupa mér mat, bara til að taka leigubíl af flugvellinum í Santiago og heim, en ég var með kort, svo ég ætlaði að fá mér eitthvað að borða, en kortavélarnar virkuðu auðvitað ekki. Ég var frekar lemstruð eftir höggið og eftir að bera allan farangurinn minn, og ætlaði að kaupa aspirín í flugvallarsjoppunni, veifaði tíuþúsund pesóaseðli framan í afgreiðslustúlkuna því ég átti ekkert minna, en hún sá aumur á mér og gaf mér fjórar aspirín. Það hefur ekki verið sjón að sjá mig, enda hræddi ég ansi mörg börn þennan dag. Í flugvélinni spurði ég flugfreyjurnar strax hvort það væri borinn fram einhver matur, þær sögðu að það væri bara kex og salthnetur seinna í fluginu, en þegar þær litu almennilega á mig voru þær fljótar að láta mig fá tvo kassa með kexi og hnetum og vatn, og svo gáfu þær mér líka heitt brauð, afgang af flugfreyjumatnum.

Það var dásamlegt að komast heim. Það var líka dásamlegt að fara strax um kvöldið með Kelly á bráðamóttökuna hjá kaþólska háskólaspítalanum mínum. Það var svo hreint og bjart og yndislegt, og litli bronskrossinn á veggnum virkaði sem besta róandi á mig. Tveir læknar og þrjár hjúkrunarkonur snerust um mig, meira en allt staffið á hinum spítalanum á heilli vakt. Þar voru ljótu saumarnir teknir og ég fékk alls kyns undarlega og alveg magnaða plástra og eftir klukkutíma var ég komin út, eins og múmía með sárabindi um höfuðið, plástra á nefinu og vörinni og hendur og olnboga innvafin. Ég hafði auðvitað fengið sýkingu í sárið á enninu eftir spítalavistina og eyðimerkurþvælinginn svo ég fékk sýklalyf og einhver dásamlega verkjalyf, plús krem.

Næstu vikuna gerði ég lítið annað en að sofa og láta snúast í kringum mig, ég fékk sjónvarp inn á herbergi, mat eldaðan, hár þvegið og mikla vorkunn. Nú tveimur vikum seinna er ég loksins laus við allar umbúðir og alla töfraplástrana sem læknuðu bágtið á nótæm og skarta þessu fína Y-laga öri á enninu (Harry Potter var með Z) sem sól má ekki skína á í tvö ár því þá verður það dökkt og ljótt. Hvernig ég á að forðast sól í tvö ár er mér ennþá ráðgáta, nema ég noti plástur á ennið. Uppástungur? Derhúfur fara mér illa. Reyndar ráðleggur önnur hver manneskja mér eitthvað nýtt til að losna við örið, emú-olíu, húðlitað límband, einhver skrítin jurt sem ég man ekki nafnið á, og svo það sem mér fannst áhugaverðast, mannafita. “Það gæti verið soldið erfitt að nálgast hana, en frændi minn vinnur á spítala...” Ég sá fyrir mér atriði úr Fight Club, og ætla að halda mig við smyrslið sem læknirinn ávísaði.

Chile er þróaðasta land í Rómönsku-Ameríku. Það er alveg satt. Þrátt fyrir það er gífurlega langt í land í menntunar- og heilbrigðismálum. Þeir sem eiga peninga fá góða þjónustu, á pari við það besta í Evrópu. Þar er nóg af vel menntuðum læknum og hjúkrunarfólki með allar nýjustu græjur sem sitja og bíða eftir að fá eitthvað að gera. Hinir sem ekki hafa efni á þessari þjónustu mega bíða á yfirfullum biðstofum og fá í heildina mun verri þjónustu. Og hvað þýðir verri heilbrigðisþjónusta? Það er ekki það sama og léleg þjónusta á veitingastað eða að þurfa að bíða lengi í röð í bankanum. Nei, það er jafnvel spurning um líf eða dauða. Auðvitað gerir starfsfólkið allt sem það mögulega getur til að sinna sjúklingunum sem best, en þegar ekki eru settir peningar í að borga fleira fólki til að vinna er takmarkað hvað nokkrar manneskjur geta gert. Þá verður að forgangsraða og bjarga þeim sem veikastir eru og láta hina bíða. (Á meðan situr starfsfólkið á einkaspítulunum auðum höndum með öll sín fínu tæki og menntun.)

Þó að við vissum að staðan væri slæm er það aldrei það sama að lesa um það og að sjá það með eigin augum, hvað þá finna það á eigin skinni. Við ofvernduðu Norðurlandabúarnir fengum þarna smá innsýn inn í hvernig meirihluti mannkyns lifir, því það er ekki stór hluti af heiminum sem hefur það jafngott og við.

Úff, ég vissi að þetta yrði langt, en að þetta yrðu fimm þéttskrifaðar Word-síður er kannski heldur langt. En inn fer þetta samt, svo les hver sem vill.

Góðar stundir.